Δύο ήρωες γεννημένοι στον Πόντο που ήρθαν μικρά προσφυγόπουλα και εγκαταστάθηκαν σε Αισύμη και Νίψα και έπεσαν στο οχυρό Ρούπελ στις 6 Απριλίου 1941.
της Ουρανίας Πανταζίδου
Στις 13/26 Μαΐου 1916 η διορισμένη τότε από το βασιλιά Κυβέρνηση του Στέφανου Σκουλούδη θα παραδώσει το Οχυρό Ρούπελ στους Γερμανούς και Βούλγαρους, με ολέθριες συνέπειες για την Ανατολική Μακεδονία.
Αυτό ήταν ένα ακόμη αντάλλαγμα που είχε κερδίσει η Βουλγαρία, όταν επέλεξε να εγκαταλείψει την ουδετερότητα και να συνταχθεί στο πλευρό της Γερμανίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο παρ΄ όλες τις πιέσεις με ανταλλάγματα που είχε δεχθεί και από την ΑΝΤΑΝΤ.
Όμως το θέμα της παραχώρησης της Καβάλας στη Βουλγαρία παρέμενε ασαφές από την ΑΝΤΑΝΤ, καθώς Σερβία και Ελλάδα ήταν αβέβαιο αν θα δεχόντουσαν μια τέτοια εξέλιξη. Και παρόλο που ο ίδιος ο Τσώρτσιλ είχε διαμηνύσει ότι προτεραιότητά του ήταν η Βουλγαρία και όχι η Ελλάδα, τελικά αυτή αποφάσισε να συμπλεύσει με τη Γερμανία καθώς της εξασφάλιζε την Καβάλα, που διακαώς επιθυμούσε.
Ένα εξίσου καθοριστικής σημασίας αντάλλαγμα ήταν και η διόρθωση των τουρκοβουλγαρικών συνόρων προς όφελος της Βουλγαρίας (Agreement Dede Agatch), που αφορούσε την παραχώρηση της σιδηροδρομικής γραμμής Δεδέαγατς - Μουσταφά Πασά (Σβίλενγκραντ). www.alexpolisonline.com/2025/10/1915.html
Στο σημείο αυτό να προσθέσω κάποια ενδεικτικά γεγονότα, έως ότου φθάσουμε στην παράδοση του Ρούπελ στους Γερμανούς και Βούλγαρους το 1916:
α. Η Ανατολική Μακεδονία στα τέλη Ιουνίου 1913 μετρούσε μόλις λίγες μέρες ελευθερίας. Αμέσως μετά στις 13 Ιουλίου είχε απελευθερωθεί και η Θράκη, που όμως τελικά παραχωρήθηκε στη Βουλγαρία (Συνθήκη του Βουκουρεστίου). Και ενώ η πόλη της Καβάλας πανηγύριζε την ελευθερία της «οι κάτοικοι της Θράκης, κλαίουν διότι έχουν την ατυχίαν, μετά μακροχρόνιον ελευθερίαν, να υπαχθούν εκ νέου υπό μισητόν ζυγόν», όπως γράφει ο Νίκος Α. Σταθάκης στο βιβλίο του «Θ/Κ Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Χρονικό του Θωρηκτού της νίκης». www.alexpolisonline.com/2017/10/blog-post_16.html
(Σημ. Ίσως ο συγγραφέας να εννοούσε μετά βραχύβια ελευθερία, καθώς η ελευθερία της Θράκης τότε δεν κράτησε ούτε μήνα).
β. Θ΄ ακολουθήσει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, που άρχισε την 1/8/1914, όταν μετά τη δολοφονία του Αρχιδούκα Φερδινάνδου στο Σεράγεβο, η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο εναντίον της Σερβίας. Οι μάχες τόσο στο Ανατολικό όσο και στο Δυτικό Μέτωπο μαίνονταν αμείωτες.
γ. Στην Ελλάδα υπήρχε έντονη σύγκρουση μεταξύ του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ και του Βενιζέλου, σχετικά με τον αν θα έπρεπε η χώρα να παραμείνει ουδέτερη - κάτι που επιθυμούσε ο Κωνσταντίνος ή να συνταχθεί στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ, όπως επιθυμούσε ο Βενιζέλος. Αποτέλεσμα της σύγκρουσης εκείνης ήταν ο Εθνικός Διχασμός. (www.alexpolisonline.com/2025/10/1915.html)
Όταν απορρίφθηκε από την ΑΝΤΑΝΤ η απαίτηση της Βουλγαρίας να της παραχωρηθεί το νότιο τμήμα της Σερβίας και η ανατολική Μακεδονία με την Καβάλα, η Σόφια κήρυξε πόλεμο εναντίον της Σερβίας. Αυτό προκάλεσε την αποβίβαση Βρετανικών και Γαλλικών στρατευμάτων της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη σχηματίζοντας το «Μέτωπο της Μακεδονίας», παρά τις αντιρρήσεις της Αθήνας που επέμενε στην ουδετερότητα της χώρας.
Σχετικά με την παράδοση του Ρούπελ ο Υπουργός των Στρατιωτικών Γιαννακίτσας είχε προϊδεάσει με τηλεγραφική του εγκύκλιο ήδη από τις 26/1/1916 τους Διοικητές του Γ΄ και Δ΄ Σώματος Στρατού, που έδρευαν στη Θεσσαλονίκη και Καβάλα αντίστοιχα. Σύμφωνα με αυτήν, σε περίπτωση που εμφανίζονταν στα σύνορα συντεταγμένα μεγάλα τμήματα γερμανικού στρατού ή γερμανικού με βουλγαρικού υπό οδηγία Γερμανών αρχηγών και ζητούσαν διέλευση να μην αντιταχθούν τα τμήματα προκαλύψεως αλλά να αποσυρθούν σε ασφαλές μέρος, υψώνοντας εν ανάγκη λευκή σημαία προς ένδειξη ουδετερότητας. (Βασίλης Γιαννογλούδης "Η παράδοση του Οχυρού Ρούπελ το 1916").
Στις 13/26 Μαΐου 1916 το Ρούπελ παραδόθηκε στους Γερμανούς. Οι διαπραγματεύσεις για την παράδοση του Ρούπελ έγιναν ανάμεσα στον διοικητή Ταγματάρχη Ιωάννη Μαυρουδή και τον Γερμανό Ίλαρχο Τηλ, που συνυπέγραψαν και σχετικό πρωτόκολλο. Οι Βούλγαροι σύμμαχοί τους μπορούσαν τώρα να εισέλθουν στην Ανατολική Μακεδονία και να εγκατασταθούν στην Καβάλα.
Υπολογίζεται πως κατά τη Βουλγαρική Κατοχή 42.000 Έλληνες, ηλικίας 17-60 ετών, εκτοπίσθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βουλγαρία για την εκτέλεση καταναγκαστικών έργων. Από τους εξορισθέντες περίπου 12.000 δεν επέστρεψαν. Σύμφωνα με έκθεση του Έλληνα πρεσβευτή στη Σόφια, έως τον Απρίλιο του 1917 περίπου 6.000 άτομα πέθαναν από ασιτία μόνο στην περιοχή της Καβάλας και 4.000 άτομα στη Δράμα, σύμφωνα με το αρχείο της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ. (εφημερίδα ΕΘΝΟΣ 26/5/2022).
Η μαύρη εκείνη σελίδα φέρει την υπογραφή του Πρωθυπουργού Στέφανου Σκουλούδη, ο οποίος το 1917 στην κατάθεσή του για την κατάληψη του Οχυρού Ρούπελ υποστήριζε ότι, εφόσον τα Αγγλογαλλικά στρατεύματα βρίσκονταν ήδη στη Μακεδονία (από το Νοέμβριο του 1915) δόθηκε εντολή στη φρουρά του Οχυρού να μην αντιτάξει βία εναντίον των στρατευμάτων των Κεντρικών Δυνάμεων, ώστε να εισέλθουν αυτά στο ελληνικό έδαφος με σκοπό να επιτεθούν στο στρατό της ΑΝΤΑΝΤ και να λύσουν έτσι τις διαφορές τους. (https://venizelosarchives.gr)
Επίσης ο Βούλγαρος Πρέσβης στην Ελλάδα Πασσάρωφ για την κατάληψη του Ρούπελ ενημέρωνε με τηλεγράφημα τον Radoslawoff στη Σόφια στις 27 Μαΐου 1916 ότι η Ελληνική Κυβέρνηση περίμενε την ημέρα προελάσεως των βουλγαρικών στρατευμάτων, ώστε να δώσει εντολή στο Διοικητή του Οχυρού να μην πυροβολήσουν εναντίον τους. (https://venizelosarchives.gr).
Και ο Έλληνας πρέσβης στη Ρώμη Κορομηλάς σε καυστικό τηλεγράφημά του σημείωνε την κάκιστη εντύπωση που προκάλεσε σε ξένες προσωπικότητες η παράδοση του Ρούπελ, οι οποίοι θυμόντουσαν την κατηγορηματική του δήλωση ότι ποτέ δεν θα επέτρεπαν στον κληρονομούμενο εχθρό να διέλθει τα σύνορα και να πατήσει ως κατακτητής το έδαφος της πατρίδας…
Και όπως τόνιζε στο τηλεγράφημά του ο Κορομηλάς, η εμπιστοσύνη των ξένων προς τις διαβεβαιώσεις της Ελλάδας είχε κλονιστεί, η Ιταλία μάλιστα διακήρυττε ότι είναι καλλίτερα να μη λαμβάνουμε υπόψη τους εμάς και τις απατηλές υποσχέσεις και φαντασιώδεις εγγυήσεις μας και ότι όπως στη Μακεδονία έτσι και στην Ηπειρο θα υποχωρούσαμε έναντι των Βουλγάρων. (ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΕΝΩΣΙΣ 1917 - Από τις αγορεύσεις των Ε. Βενιζέλου, Πολίτου, Ρέπουλη "Το Εθνικόν Ζήτημα εις την Βουλήν. Πως επροδόθη η Ελλάς - Τι θα εκερδίζαμεν, τι εχάσαμεν")
Ανάλογο ήταν και το τηλεγράφημα του Έλληνα Επιτετραμμένου στη Γαλλία Δ. Κακλαμάνου προς την ελληνική κυβέρνηση, μεταφέροντας τις εντυπώσεις της Γαλλικής Κυβέρνησης για την εισβολή του βουλγαρικού στρατού στο Ρούπελ και την Ελληνική Μακεδονία καθώς και την κατάληψη της Καβάλας, που εποφθαλμιούσε η Βουλγαρία.
Αλλά και ο Έλληνας Πρεσβευτής στη Ρωσία Πανάς με τηλεγράφημά του προς την ελληνική Κυβέρνηση ανέφερε ότι και εκεί επικρατούσε η άποψη πως υπήρχε συμφωνία της Ελλάδας με τη Βουλγαρία για την προέλαση του βουλγαρικού στρατού στη Μακεδονία. (Διπλωματικά έγγραφα Υπ. Εξωτερικών 1913-1917 - Εισβολή Γερμανοβουλγάρων εις Μακεδονίαν)
Είναι πολύ πλούσια η βιβλιογραφία γύρω από την παράδοση του Ρούπελ το Μάιο του 1916, που σίγουρα δε θα μπορούσα να μεταφέρω στο παρόν άρθρο.
Το μόνο που θα ήθελα να προσθέσω είναι μια φράση από το βιβλίο του Γεωργίου Βεντήρη "Η ΕΛΛΑΣ ΤΟΥ 1910 - 1920", τόμος 2ος: Μηχανορραφία, ραδιουργία ή προδοσία, το Ρούπελ θα μείνει αίσχος εις τας ημέρας του ελληνισμού. Εάν δε εις αιώνας αιώνων υπάρξουν Έλληνες δια να το λησμονήσουν, το έθνος των θα είναι ανάξιον ελευθερίας.
Το Ρούπελ της αντίστασης 6-9 Απριλίου 1941
Η Κυβέρνηση Μεταξά την περίοδο 1936-1940 προχώρησε, με άκρα μυστικότητα στην κατασκευή οχυρωματικών έργων γνωστά ως Οχυρά Μεταξά. Κατασκευάστηκαν 21 οχυρά για την εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας απέναντι στη Βουλγαρία, που αξίωνε την κάθοδο στο Αιγαίο Πέλαγος.
Όταν η Γερμανία αποφάσισε να εισβάλει στην Ελλάδα, συγκέντρωσε από το Βουλγαρικό έδαφος, απέναντι από τα Οχυρά την πολυπληθή πολεμική μηχανή της.
Ήταν αχάραγα της 6ης Απριλίου 1941 όταν ακούστηκε από τη μεριά της Βουλγαρίας δυνατό κανονίδι. Στο σκοτεινό ουρανό έλαμψαν ελληνικές φωτοβολίδες. Οι προφυλακές που είχαν προσβληθεί έδιναν το σύνθημα του συναγερμού. Αμέσως οι υπερασπιστές των φρουρίων που βρίσκονταν πολύ κοντά στη μεθόριο πετάχτηκαν απ’ τα κρεβάτια τους κι έτσι όπως βρέθηκαν μισόγυμνοι έτρεξαν στα πολυβολεία... (Χρ. Ζαλόκωστας "ΡΟΥΠΕΛ", έκδ. 1944).
Η μεγάλη μάχη άρχιζε καθώς και το ραντεβού των Ελλήνων πολεμιστών με την ιστορία.
Οι Γερμανοί με τα stukas από αέρος και με το βαρύ πυροβολικό από ξηράς κτυπούσαν τα Οχυρά Μεταξά.
Οι Έλληνες ημίθεοι αντιστάθηκαν. Οι πρώτοι νεκροί έβαψαν με το αίμα τους τα Οχυρά, υπερασπίζοντας το έδαφος της πατρίδας.
Και όταν οι Γερμανοί στις 9/4/1941 ενημέρωναν τον Ταγματάρχη Γεώργιο Δουράτσο, Διοικητή του Ρούπελ πως ο αγώνας τους είναι μάταιος, καθώς είχε υπογραφεί η συνθηκολόγηση στην Θεσσαλονίκη και απαίτησαν την παράδοσή τους, εκείνος απάντησε «Τα οχυρά δεν παραδίδονται, καταλαμβάνονται», θυμίζοντας τη φράση του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ»!
Η 10η Απριλίου 1941 σημαδεύτηκε από την παράδοση του οχυρού από τον διοικητή Γεώργιο Δουράτσο στους Γερμανούς κατακτητές, αξιώνοντας: «κανείς Γερμανός να μην ανέβει στο οχυρό έως ότου και οι τελευταίοι αποχωρήσουν». Όπως και συνέβη…
Ο Γερμανός συνταγματάρχης που παρέλαβε το οχυρό συνεχάρη τον διοικητή εκφράζοντας το θαυμασμό και την εκτίμησή του για την αντίσταση και τον ηρωισμό των Ελλήνων στρατιωτών.
Ένα μήνα αργότερα, στις 4 Μαΐου 1941, ο Χίτλερ ομολογούσε ενώπιον της γερμανικής εθνοσυνέλευσης: «Το καθήκον έναντι της ιστορίας μου επιβάλλει να δηλώσω ότι εξ όλων των αντιπάλων τους οποίους αντιμετωπίσαμε εις τα πεδία των μαχών, οι Έλληνες αγωνίστηκαν με την ύψιστη προς το θάνατο περιφρόνηση. Κατέθεσαν τα όπλα όταν η συνέχιση της αντίστασης ήταν πλέον αδύνατη και συνεπώς άσκοπη. Ένεκα τούτου διέταξα όπως όλοι οι αιχμάλωτοι αφεθώσι ελεύθεροι». (www.syrostoday.gr/news/136109-Afieromatiki-epistoli-gia-ton-Stratigo-Georgio-Doyratso.aspx)
Η θυσία των ανδρών του Ρούπελ πέρασε στην ιστορία. Τα κατορθώματα των ηρώων και τα όσα διαδραματίστηκαν από τις 6 έως τις 9 Απριλίου 1941 έχουν καταγραφεί με ανεξίτηλη μελάνη. Οι ηρωικές εκείνες ώρες έγιναν λογοτεχνικά κείμενα, κινηματογραφική ταινία, ντοκιμαντέρ, θεατρική παράσταση από του θιάσους της Κοτοπούλη και του Κατσέλη αλλά και από το Εθνικό Θέατρο κ.α.
Η Μάχη των Οχυρών τιμάται κάθε χρόνο. Στη Σύρο ο ήρωας Ταγματάρχης Γεώργιος Δουράτσος δεν λησμονήθηκε. Η προτομή του δεσπόζει σε κεντρική πλατεία του νησιού, ενώ τον Απρίλιο του 2022 μεταφέρθηκαν και τα οστά του. Ο Γ. Δουράτσος γεννήθηκε στην Άνω Σύρο την 1 Αυγούστου 1894.
Πολλές πόλεις και χωριά έχουν αναδείξει τους δικούς τους ήρωες, που έπεσαν στο Ρούπελ.
Και ο Νομός Έβρου έχει τους δικούς του ήρωες. Στο παρακάτω site υπάρχουν καταγεγραμμένοι Εβρίτες Οπλίτες που έπεσαν στις πολεμικές επιχειρήσεις 1940–1941. Ανάμεσά τους και αυτοί του Ρούπελ.
(https://kastropolites.com/deaths-evrites-in-world-war-ii)
Θα ήθελα να σταθώ σε δύο ήρωες γεννημένους στον Πόντο, που ήρθαν μικρά προσφυγόπουλα και εγκαταστάθηκαν με τις οικογένειές τους στα χωριά της Αισύμης και της Νίψας αντίστοιχα. Και οι δύο, σύμφωνα με τα αρχεία του Στρατού έπεσαν την πρώτη μέρα της επίθεσης των Γερμανών στις 6 Απριλίου 1941:
α. Λεπτοκαρόπουλος Χρήστος του Παναγιώτη, Δεκανέας του 81ου Σ.Π. από την Αισύμη Έβρου. Γεννημένος το 1915 στην Κοινώνησα ή Κελόνησα, απαντάται και ως Κελόνσα των Σουρμένων.
Μέλη της οικογένειας έφεραν και το επώνυμο Φουνδούκογλου (από το τουρκικό φουντούκ = φουντούκια, που οι Πόντιοι τα λένε λεπτοκάρυα, εξ ου και το Λεπτοκαρόπουλος)*.
Ελλείψει φωτογραφίας του παραθέτω την κάτοψη του μνημείου στο Ρούπελ, όπου με κίτρινο χρώμα σημειώνεται η θέση του Χρήστου Λεπτοκαρόπουλου.
β. Τσιτσεκίδης Θεόφιλος του Γεωργίου, Δεκανέας του 81ου Σ.Π. από τη Νίψα Έβρου, γεννημένος το 1907.
Στις λίστες με την απογραφή του 1928 αναγράφεται ως Τσιτσεκίδης ή Τσιτσέκογλου, από την Έπασα Νεοκαισάρειας (Έρπασα)**.
Ο Θεόφιλος ήταν θείος του Θεόδωρου Τσιτσεκίδη (συγγραφέας του βιβλίου "Εξ Αίματος").
Ο Θεόφιλος άφησε πίσω του πέντε παιδιά ορφανά και την έγκυο γυναίκα του.
Υ.Γ.
* Σχετικά με την οικογένεια του Χρήστου Λεπτοκαρόπουλου: Συγγενείς του υπάρχουν στην Αλεξανδρούπολη.
- Από την πρόσφατη επίσκεψή μου στα ΓΑΚ Εβρου βρήκα τον Ιωάννη Λεπτοκαρόπουλο του Παναγιώτη γεννημένο το 1919. Υπηρέτησε και αυτός στο αλβανικό μέτωπο. Το 1959 υπηρετούσε ως κλητήρας στην Κοινότητα της Αισύμης ενώ υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της μεταπολεμικής Ένωσης Ποντίων Νομού Έβρου (νυν "Αλέξιος Κομνηνός"). Πιστεύω ότι ήταν αδελφός του Χρήστου.
Στις λίστες με την απογραφή του 1928 στην Αισύμη αναγράφεται και η Ελένη Λεπτοκαροπούλου ή Φουνδούκογλου του Παναγιώτη.
- Επίσης βρήκα την Αθηνά Λεπτοκαροπούλου του Παναγιώτη, που το 1928 φέρεται εγκατεστημένη στον Άβαντα Εβρου.
- Τέλος στην Αισύμη είναι καταγεγραμμένος και ο Κωνσταντίνος Φουνδούκογλου ή Λεπτοκαρόπουλος του Δημητρίου, επίσης από την Κοινώνησα.
- Το χωριό Κοινώνησα ήταν από τα μεγαλύτερα χωριά των Σουρμένων. Απείχε από την παραλία 20 λεπτά. Αναφέρεται ότι εκεί υπήρχε το ναυπηγείο των Σουρμένων. Οι Τούρκοι αποκαλούσαν το χωριό Σοούκ Σου - Κρύο νερό (Κρυονέρι). Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων ήταν το εμπόριο, η βιομηχανία και η ναυπηγική.
Ο Ι. Κάλφογλου στο βιβλίο του "Σούρμενα: ήτοι γεωγραφία και ιστορία της περιφερείας Σουρμένων. - Βατούμ: Αναμορφωτικός Σύλλογος Σουρμένων "Αι Μούσαι", έκδ. 1921" αναφέρει το πως προέκυψε, σύμφωνα με την παράδοση το όνομα του οικισμού Κοινώνησα: Φαίνεται ότι ήταν η μόνη και παλαιοτέρα συνοικία όπου λειτουργούσε εκκλησία. Μια φορά το χρόνο οι χριστιανοί πήγαιναν εκεί για να κοινωνήσουν. Όταν αντάμωναν στο δρόμο με άλλους ρωτούσαν, από πούθε έρχεσαι; Που πήγες; Και ο άλλος απαντούσε, πήγα να Κοινωνήσω ή Εκοινώνησα. Έτσι, σύμφωνα με την παράδοση επικράτησε η ονομασία Κοινώνησα ή Κελόνησα.
- Επίσης μια πολύ όμορφη περιγραφή του χωριού μπορεί κανείς να βρει στο site www.kotsari.com/pontos/poleis-oikismoi-xoria-perioxes-toponimia-tou-pontou/1033-nafpigeia-sourmenon-koinonissa
** Η Έρπασα ήταν ορεινό χωριό της Νεοκαισάρειας στον Πόντο. Μέρος όσων υπέστησαν οι Χριστιανοί της Έρπασας από τον Τοπάλ Οσμάν το 1921 περιγράφει ο Γεώργιος Νεοκλ. Λαμψίδης, που δημοσιεύεται στο www.pontosnews.gr/497652/pontos/genoktonia/o-foveros-iounios-tou-1921-stin-periferei
Κλείνοντας θα ήθελα να επικαλεστώ μια φράση του Υποστράτηγου (ε.α.) Αντώνιου Πυριόχου, που στις 6/1/1952 αναφερόμενος για τους Πόντιους πολίτες και στρατιωτικούς που πολέμησαν κατά την επίθεση των Γερμανών στις 6/4/1941, έγραψε στον στρατιωτικό και λογοτέχνη Ξενοφών Άκογλου (γνωστός με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Ξένος Ξενίτας):
«Κατὰ τὴν ἐπίθεσιν τῶν Γερμανῶν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος (6-4-41), οἱ Πόντιοι, πολίται καὶ στρατιωτικοὶ ἐπεσφράγισαν τὰς ἀντιλήψεις μας, καθ' ὁμολογίαν ὅλων τῶν ἀξ/κῶν τοῦ Συν/τος, ἐπιδείξαντες πράγματι διαγωγὴν ὑπέροχον κατὰ τὴν ἀντίστασιν, πειθαρχίαν ζηλευτὴν πέριξ τῶν ἡγητόρων των εἰς κρισιμωτάτας στιγμὰς, καὶ ὑπὸ συνθήκας ἀγῶνος ἀπέλπιδος, ἀφοσίωσιν πρὸς τὸ καθῆκον».
ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΟΛΩΝ!
Ουρανία Πανταζίδου
Υποπλοίαρχος Π.Ν. (ε.α)
[post_ads]
Στις 13/26 Μαΐου 1916 η διορισμένη τότε από το βασιλιά Κυβέρνηση του Στέφανου Σκουλούδη θα παραδώσει το Οχυρό Ρούπελ στους Γερμανούς και Βούλγαρους, με ολέθριες συνέπειες για την Ανατολική Μακεδονία.
Αυτό ήταν ένα ακόμη αντάλλαγμα που είχε κερδίσει η Βουλγαρία, όταν επέλεξε να εγκαταλείψει την ουδετερότητα και να συνταχθεί στο πλευρό της Γερμανίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο παρ΄ όλες τις πιέσεις με ανταλλάγματα που είχε δεχθεί και από την ΑΝΤΑΝΤ.
Όμως το θέμα της παραχώρησης της Καβάλας στη Βουλγαρία παρέμενε ασαφές από την ΑΝΤΑΝΤ, καθώς Σερβία και Ελλάδα ήταν αβέβαιο αν θα δεχόντουσαν μια τέτοια εξέλιξη. Και παρόλο που ο ίδιος ο Τσώρτσιλ είχε διαμηνύσει ότι προτεραιότητά του ήταν η Βουλγαρία και όχι η Ελλάδα, τελικά αυτή αποφάσισε να συμπλεύσει με τη Γερμανία καθώς της εξασφάλιζε την Καβάλα, που διακαώς επιθυμούσε.
Ένα εξίσου καθοριστικής σημασίας αντάλλαγμα ήταν και η διόρθωση των τουρκοβουλγαρικών συνόρων προς όφελος της Βουλγαρίας (Agreement Dede Agatch), που αφορούσε την παραχώρηση της σιδηροδρομικής γραμμής Δεδέαγατς - Μουσταφά Πασά (Σβίλενγκραντ). www.alexpolisonline.com/2025/10/1915.html
Στο σημείο αυτό να προσθέσω κάποια ενδεικτικά γεγονότα, έως ότου φθάσουμε στην παράδοση του Ρούπελ στους Γερμανούς και Βούλγαρους το 1916:
α. Η Ανατολική Μακεδονία στα τέλη Ιουνίου 1913 μετρούσε μόλις λίγες μέρες ελευθερίας. Αμέσως μετά στις 13 Ιουλίου είχε απελευθερωθεί και η Θράκη, που όμως τελικά παραχωρήθηκε στη Βουλγαρία (Συνθήκη του Βουκουρεστίου). Και ενώ η πόλη της Καβάλας πανηγύριζε την ελευθερία της «οι κάτοικοι της Θράκης, κλαίουν διότι έχουν την ατυχίαν, μετά μακροχρόνιον ελευθερίαν, να υπαχθούν εκ νέου υπό μισητόν ζυγόν», όπως γράφει ο Νίκος Α. Σταθάκης στο βιβλίο του «Θ/Κ Γ. ΑΒΕΡΩΦ. Χρονικό του Θωρηκτού της νίκης». www.alexpolisonline.com/2017/10/blog-post_16.html
(Σημ. Ίσως ο συγγραφέας να εννοούσε μετά βραχύβια ελευθερία, καθώς η ελευθερία της Θράκης τότε δεν κράτησε ούτε μήνα).
β. Θ΄ ακολουθήσει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, που άρχισε την 1/8/1914, όταν μετά τη δολοφονία του Αρχιδούκα Φερδινάνδου στο Σεράγεβο, η Αυστροουγγαρία κήρυξε πόλεμο εναντίον της Σερβίας. Οι μάχες τόσο στο Ανατολικό όσο και στο Δυτικό Μέτωπο μαίνονταν αμείωτες.
γ. Στην Ελλάδα υπήρχε έντονη σύγκρουση μεταξύ του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ και του Βενιζέλου, σχετικά με τον αν θα έπρεπε η χώρα να παραμείνει ουδέτερη - κάτι που επιθυμούσε ο Κωνσταντίνος ή να συνταχθεί στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ, όπως επιθυμούσε ο Βενιζέλος. Αποτέλεσμα της σύγκρουσης εκείνης ήταν ο Εθνικός Διχασμός. (www.alexpolisonline.com/2025/10/1915.html)
Όταν απορρίφθηκε από την ΑΝΤΑΝΤ η απαίτηση της Βουλγαρίας να της παραχωρηθεί το νότιο τμήμα της Σερβίας και η ανατολική Μακεδονία με την Καβάλα, η Σόφια κήρυξε πόλεμο εναντίον της Σερβίας. Αυτό προκάλεσε την αποβίβαση Βρετανικών και Γαλλικών στρατευμάτων της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη σχηματίζοντας το «Μέτωπο της Μακεδονίας», παρά τις αντιρρήσεις της Αθήνας που επέμενε στην ουδετερότητα της χώρας.
Σχετικά με την παράδοση του Ρούπελ ο Υπουργός των Στρατιωτικών Γιαννακίτσας είχε προϊδεάσει με τηλεγραφική του εγκύκλιο ήδη από τις 26/1/1916 τους Διοικητές του Γ΄ και Δ΄ Σώματος Στρατού, που έδρευαν στη Θεσσαλονίκη και Καβάλα αντίστοιχα. Σύμφωνα με αυτήν, σε περίπτωση που εμφανίζονταν στα σύνορα συντεταγμένα μεγάλα τμήματα γερμανικού στρατού ή γερμανικού με βουλγαρικού υπό οδηγία Γερμανών αρχηγών και ζητούσαν διέλευση να μην αντιταχθούν τα τμήματα προκαλύψεως αλλά να αποσυρθούν σε ασφαλές μέρος, υψώνοντας εν ανάγκη λευκή σημαία προς ένδειξη ουδετερότητας. (Βασίλης Γιαννογλούδης "Η παράδοση του Οχυρού Ρούπελ το 1916").
Στις 13/26 Μαΐου 1916 το Ρούπελ παραδόθηκε στους Γερμανούς. Οι διαπραγματεύσεις για την παράδοση του Ρούπελ έγιναν ανάμεσα στον διοικητή Ταγματάρχη Ιωάννη Μαυρουδή και τον Γερμανό Ίλαρχο Τηλ, που συνυπέγραψαν και σχετικό πρωτόκολλο. Οι Βούλγαροι σύμμαχοί τους μπορούσαν τώρα να εισέλθουν στην Ανατολική Μακεδονία και να εγκατασταθούν στην Καβάλα.
![]() |
| Οι Βούλγαροι καταλαμβάνουν το Ρούπελ |
Υπολογίζεται πως κατά τη Βουλγαρική Κατοχή 42.000 Έλληνες, ηλικίας 17-60 ετών, εκτοπίσθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Βουλγαρία για την εκτέλεση καταναγκαστικών έργων. Από τους εξορισθέντες περίπου 12.000 δεν επέστρεψαν. Σύμφωνα με έκθεση του Έλληνα πρεσβευτή στη Σόφια, έως τον Απρίλιο του 1917 περίπου 6.000 άτομα πέθαναν από ασιτία μόνο στην περιοχή της Καβάλας και 4.000 άτομα στη Δράμα, σύμφωνα με το αρχείο της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ. (εφημερίδα ΕΘΝΟΣ 26/5/2022).
Η μαύρη εκείνη σελίδα φέρει την υπογραφή του Πρωθυπουργού Στέφανου Σκουλούδη, ο οποίος το 1917 στην κατάθεσή του για την κατάληψη του Οχυρού Ρούπελ υποστήριζε ότι, εφόσον τα Αγγλογαλλικά στρατεύματα βρίσκονταν ήδη στη Μακεδονία (από το Νοέμβριο του 1915) δόθηκε εντολή στη φρουρά του Οχυρού να μην αντιτάξει βία εναντίον των στρατευμάτων των Κεντρικών Δυνάμεων, ώστε να εισέλθουν αυτά στο ελληνικό έδαφος με σκοπό να επιτεθούν στο στρατό της ΑΝΤΑΝΤ και να λύσουν έτσι τις διαφορές τους. (https://venizelosarchives.gr)
Επίσης ο Βούλγαρος Πρέσβης στην Ελλάδα Πασσάρωφ για την κατάληψη του Ρούπελ ενημέρωνε με τηλεγράφημα τον Radoslawoff στη Σόφια στις 27 Μαΐου 1916 ότι η Ελληνική Κυβέρνηση περίμενε την ημέρα προελάσεως των βουλγαρικών στρατευμάτων, ώστε να δώσει εντολή στο Διοικητή του Οχυρού να μην πυροβολήσουν εναντίον τους. (https://venizelosarchives.gr).
Και ο Έλληνας πρέσβης στη Ρώμη Κορομηλάς σε καυστικό τηλεγράφημά του σημείωνε την κάκιστη εντύπωση που προκάλεσε σε ξένες προσωπικότητες η παράδοση του Ρούπελ, οι οποίοι θυμόντουσαν την κατηγορηματική του δήλωση ότι ποτέ δεν θα επέτρεπαν στον κληρονομούμενο εχθρό να διέλθει τα σύνορα και να πατήσει ως κατακτητής το έδαφος της πατρίδας…
Και όπως τόνιζε στο τηλεγράφημά του ο Κορομηλάς, η εμπιστοσύνη των ξένων προς τις διαβεβαιώσεις της Ελλάδας είχε κλονιστεί, η Ιταλία μάλιστα διακήρυττε ότι είναι καλλίτερα να μη λαμβάνουμε υπόψη τους εμάς και τις απατηλές υποσχέσεις και φαντασιώδεις εγγυήσεις μας και ότι όπως στη Μακεδονία έτσι και στην Ηπειρο θα υποχωρούσαμε έναντι των Βουλγάρων. (ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΕΝΩΣΙΣ 1917 - Από τις αγορεύσεις των Ε. Βενιζέλου, Πολίτου, Ρέπουλη "Το Εθνικόν Ζήτημα εις την Βουλήν. Πως επροδόθη η Ελλάς - Τι θα εκερδίζαμεν, τι εχάσαμεν")
Ανάλογο ήταν και το τηλεγράφημα του Έλληνα Επιτετραμμένου στη Γαλλία Δ. Κακλαμάνου προς την ελληνική κυβέρνηση, μεταφέροντας τις εντυπώσεις της Γαλλικής Κυβέρνησης για την εισβολή του βουλγαρικού στρατού στο Ρούπελ και την Ελληνική Μακεδονία καθώς και την κατάληψη της Καβάλας, που εποφθαλμιούσε η Βουλγαρία.
Αλλά και ο Έλληνας Πρεσβευτής στη Ρωσία Πανάς με τηλεγράφημά του προς την ελληνική Κυβέρνηση ανέφερε ότι και εκεί επικρατούσε η άποψη πως υπήρχε συμφωνία της Ελλάδας με τη Βουλγαρία για την προέλαση του βουλγαρικού στρατού στη Μακεδονία. (Διπλωματικά έγγραφα Υπ. Εξωτερικών 1913-1917 - Εισβολή Γερμανοβουλγάρων εις Μακεδονίαν)
Είναι πολύ πλούσια η βιβλιογραφία γύρω από την παράδοση του Ρούπελ το Μάιο του 1916, που σίγουρα δε θα μπορούσα να μεταφέρω στο παρόν άρθρο.
Το μόνο που θα ήθελα να προσθέσω είναι μια φράση από το βιβλίο του Γεωργίου Βεντήρη "Η ΕΛΛΑΣ ΤΟΥ 1910 - 1920", τόμος 2ος: Μηχανορραφία, ραδιουργία ή προδοσία, το Ρούπελ θα μείνει αίσχος εις τας ημέρας του ελληνισμού. Εάν δε εις αιώνας αιώνων υπάρξουν Έλληνες δια να το λησμονήσουν, το έθνος των θα είναι ανάξιον ελευθερίας.
Το Ρούπελ της αντίστασης 6-9 Απριλίου 1941
Η Κυβέρνηση Μεταξά την περίοδο 1936-1940 προχώρησε, με άκρα μυστικότητα στην κατασκευή οχυρωματικών έργων γνωστά ως Οχυρά Μεταξά. Κατασκευάστηκαν 21 οχυρά για την εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας απέναντι στη Βουλγαρία, που αξίωνε την κάθοδο στο Αιγαίο Πέλαγος.
Όταν η Γερμανία αποφάσισε να εισβάλει στην Ελλάδα, συγκέντρωσε από το Βουλγαρικό έδαφος, απέναντι από τα Οχυρά την πολυπληθή πολεμική μηχανή της.
![]() |
| Οχυρό Ρούπελ https://roupel.gr/8444-2 |
Ήταν αχάραγα της 6ης Απριλίου 1941 όταν ακούστηκε από τη μεριά της Βουλγαρίας δυνατό κανονίδι. Στο σκοτεινό ουρανό έλαμψαν ελληνικές φωτοβολίδες. Οι προφυλακές που είχαν προσβληθεί έδιναν το σύνθημα του συναγερμού. Αμέσως οι υπερασπιστές των φρουρίων που βρίσκονταν πολύ κοντά στη μεθόριο πετάχτηκαν απ’ τα κρεβάτια τους κι έτσι όπως βρέθηκαν μισόγυμνοι έτρεξαν στα πολυβολεία... (Χρ. Ζαλόκωστας "ΡΟΥΠΕΛ", έκδ. 1944).
![]() |
| Η Γερμανική εισβολή και προώθηση |
Η μεγάλη μάχη άρχιζε καθώς και το ραντεβού των Ελλήνων πολεμιστών με την ιστορία.
Οι Γερμανοί με τα stukas από αέρος και με το βαρύ πυροβολικό από ξηράς κτυπούσαν τα Οχυρά Μεταξά.
![]() |
| https://greekworldhistory.blogspot.com |
Οι Έλληνες ημίθεοι αντιστάθηκαν. Οι πρώτοι νεκροί έβαψαν με το αίμα τους τα Οχυρά, υπερασπίζοντας το έδαφος της πατρίδας.
![]() |
| https://greekworldhistory.blogspot.com |
Και όταν οι Γερμανοί στις 9/4/1941 ενημέρωναν τον Ταγματάρχη Γεώργιο Δουράτσο, Διοικητή του Ρούπελ πως ο αγώνας τους είναι μάταιος, καθώς είχε υπογραφεί η συνθηκολόγηση στην Θεσσαλονίκη και απαίτησαν την παράδοσή τους, εκείνος απάντησε «Τα οχυρά δεν παραδίδονται, καταλαμβάνονται», θυμίζοντας τη φράση του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ»!
Η 10η Απριλίου 1941 σημαδεύτηκε από την παράδοση του οχυρού από τον διοικητή Γεώργιο Δουράτσο στους Γερμανούς κατακτητές, αξιώνοντας: «κανείς Γερμανός να μην ανέβει στο οχυρό έως ότου και οι τελευταίοι αποχωρήσουν». Όπως και συνέβη…
| https://greekworldhistory.blogspot.com |
Ο Γερμανός συνταγματάρχης που παρέλαβε το οχυρό συνεχάρη τον διοικητή εκφράζοντας το θαυμασμό και την εκτίμησή του για την αντίσταση και τον ηρωισμό των Ελλήνων στρατιωτών.
![]() |
| Η αποχώρηση των Ελλήνων στρατιωτών μετά την παράδοση https://greekworldhistory.blogspot.com |
Ένα μήνα αργότερα, στις 4 Μαΐου 1941, ο Χίτλερ ομολογούσε ενώπιον της γερμανικής εθνοσυνέλευσης: «Το καθήκον έναντι της ιστορίας μου επιβάλλει να δηλώσω ότι εξ όλων των αντιπάλων τους οποίους αντιμετωπίσαμε εις τα πεδία των μαχών, οι Έλληνες αγωνίστηκαν με την ύψιστη προς το θάνατο περιφρόνηση. Κατέθεσαν τα όπλα όταν η συνέχιση της αντίστασης ήταν πλέον αδύνατη και συνεπώς άσκοπη. Ένεκα τούτου διέταξα όπως όλοι οι αιχμάλωτοι αφεθώσι ελεύθεροι». (www.syrostoday.gr/news/136109-Afieromatiki-epistoli-gia-ton-Stratigo-Georgio-Doyratso.aspx)
Η θυσία των ανδρών του Ρούπελ πέρασε στην ιστορία. Τα κατορθώματα των ηρώων και τα όσα διαδραματίστηκαν από τις 6 έως τις 9 Απριλίου 1941 έχουν καταγραφεί με ανεξίτηλη μελάνη. Οι ηρωικές εκείνες ώρες έγιναν λογοτεχνικά κείμενα, κινηματογραφική ταινία, ντοκιμαντέρ, θεατρική παράσταση από του θιάσους της Κοτοπούλη και του Κατσέλη αλλά και από το Εθνικό Θέατρο κ.α.
Η Μάχη των Οχυρών τιμάται κάθε χρόνο. Στη Σύρο ο ήρωας Ταγματάρχης Γεώργιος Δουράτσος δεν λησμονήθηκε. Η προτομή του δεσπόζει σε κεντρική πλατεία του νησιού, ενώ τον Απρίλιο του 2022 μεταφέρθηκαν και τα οστά του. Ο Γ. Δουράτσος γεννήθηκε στην Άνω Σύρο την 1 Αυγούστου 1894.
![]() |
| Ο Ταγματάρχης Γεώργιος Δουράτσος |
Πολλές πόλεις και χωριά έχουν αναδείξει τους δικούς τους ήρωες, που έπεσαν στο Ρούπελ.
Και ο Νομός Έβρου έχει τους δικούς του ήρωες. Στο παρακάτω site υπάρχουν καταγεγραμμένοι Εβρίτες Οπλίτες που έπεσαν στις πολεμικές επιχειρήσεις 1940–1941. Ανάμεσά τους και αυτοί του Ρούπελ.
(https://kastropolites.com/deaths-evrites-in-world-war-ii)
Θα ήθελα να σταθώ σε δύο ήρωες γεννημένους στον Πόντο, που ήρθαν μικρά προσφυγόπουλα και εγκαταστάθηκαν με τις οικογένειές τους στα χωριά της Αισύμης και της Νίψας αντίστοιχα. Και οι δύο, σύμφωνα με τα αρχεία του Στρατού έπεσαν την πρώτη μέρα της επίθεσης των Γερμανών στις 6 Απριλίου 1941:
α. Λεπτοκαρόπουλος Χρήστος του Παναγιώτη, Δεκανέας του 81ου Σ.Π. από την Αισύμη Έβρου. Γεννημένος το 1915 στην Κοινώνησα ή Κελόνησα, απαντάται και ως Κελόνσα των Σουρμένων.
Μέλη της οικογένειας έφεραν και το επώνυμο Φουνδούκογλου (από το τουρκικό φουντούκ = φουντούκια, που οι Πόντιοι τα λένε λεπτοκάρυα, εξ ου και το Λεπτοκαρόπουλος)*.
Ελλείψει φωτογραφίας του παραθέτω την κάτοψη του μνημείου στο Ρούπελ, όπου με κίτρινο χρώμα σημειώνεται η θέση του Χρήστου Λεπτοκαρόπουλου.
![]() |
| https://geetha.mil.gr/enimerosi/kivotos-ethnikis-mnimis |
β. Τσιτσεκίδης Θεόφιλος του Γεωργίου, Δεκανέας του 81ου Σ.Π. από τη Νίψα Έβρου, γεννημένος το 1907.
Στις λίστες με την απογραφή του 1928 αναγράφεται ως Τσιτσεκίδης ή Τσιτσέκογλου, από την Έπασα Νεοκαισάρειας (Έρπασα)**.
![]() |
| Ο Τσιτσεκίδης Θεόφιλος Φωτογραφία από Θεόδωρο Τσιτσεκίδη |
Ο Θεόφιλος ήταν θείος του Θεόδωρου Τσιτσεκίδη (συγγραφέας του βιβλίου "Εξ Αίματος").
Ο Θεόφιλος άφησε πίσω του πέντε παιδιά ορφανά και την έγκυο γυναίκα του.
Υ.Γ.
* Σχετικά με την οικογένεια του Χρήστου Λεπτοκαρόπουλου: Συγγενείς του υπάρχουν στην Αλεξανδρούπολη.
- Από την πρόσφατη επίσκεψή μου στα ΓΑΚ Εβρου βρήκα τον Ιωάννη Λεπτοκαρόπουλο του Παναγιώτη γεννημένο το 1919. Υπηρέτησε και αυτός στο αλβανικό μέτωπο. Το 1959 υπηρετούσε ως κλητήρας στην Κοινότητα της Αισύμης ενώ υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της μεταπολεμικής Ένωσης Ποντίων Νομού Έβρου (νυν "Αλέξιος Κομνηνός"). Πιστεύω ότι ήταν αδελφός του Χρήστου.
Στις λίστες με την απογραφή του 1928 στην Αισύμη αναγράφεται και η Ελένη Λεπτοκαροπούλου ή Φουνδούκογλου του Παναγιώτη.
- Επίσης βρήκα την Αθηνά Λεπτοκαροπούλου του Παναγιώτη, που το 1928 φέρεται εγκατεστημένη στον Άβαντα Εβρου.
- Τέλος στην Αισύμη είναι καταγεγραμμένος και ο Κωνσταντίνος Φουνδούκογλου ή Λεπτοκαρόπουλος του Δημητρίου, επίσης από την Κοινώνησα.
- Το χωριό Κοινώνησα ήταν από τα μεγαλύτερα χωριά των Σουρμένων. Απείχε από την παραλία 20 λεπτά. Αναφέρεται ότι εκεί υπήρχε το ναυπηγείο των Σουρμένων. Οι Τούρκοι αποκαλούσαν το χωριό Σοούκ Σου - Κρύο νερό (Κρυονέρι). Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων ήταν το εμπόριο, η βιομηχανία και η ναυπηγική.
Ο Ι. Κάλφογλου στο βιβλίο του "Σούρμενα: ήτοι γεωγραφία και ιστορία της περιφερείας Σουρμένων. - Βατούμ: Αναμορφωτικός Σύλλογος Σουρμένων "Αι Μούσαι", έκδ. 1921" αναφέρει το πως προέκυψε, σύμφωνα με την παράδοση το όνομα του οικισμού Κοινώνησα: Φαίνεται ότι ήταν η μόνη και παλαιοτέρα συνοικία όπου λειτουργούσε εκκλησία. Μια φορά το χρόνο οι χριστιανοί πήγαιναν εκεί για να κοινωνήσουν. Όταν αντάμωναν στο δρόμο με άλλους ρωτούσαν, από πούθε έρχεσαι; Που πήγες; Και ο άλλος απαντούσε, πήγα να Κοινωνήσω ή Εκοινώνησα. Έτσι, σύμφωνα με την παράδοση επικράτησε η ονομασία Κοινώνησα ή Κελόνησα.
- Επίσης μια πολύ όμορφη περιγραφή του χωριού μπορεί κανείς να βρει στο site www.kotsari.com/pontos/poleis-oikismoi-xoria-perioxes-toponimia-tou-pontou/1033-nafpigeia-sourmenon-koinonissa
** Η Έρπασα ήταν ορεινό χωριό της Νεοκαισάρειας στον Πόντο. Μέρος όσων υπέστησαν οι Χριστιανοί της Έρπασας από τον Τοπάλ Οσμάν το 1921 περιγράφει ο Γεώργιος Νεοκλ. Λαμψίδης, που δημοσιεύεται στο www.pontosnews.gr/497652/pontos/genoktonia/o-foveros-iounios-tou-1921-stin-periferei
Κλείνοντας θα ήθελα να επικαλεστώ μια φράση του Υποστράτηγου (ε.α.) Αντώνιου Πυριόχου, που στις 6/1/1952 αναφερόμενος για τους Πόντιους πολίτες και στρατιωτικούς που πολέμησαν κατά την επίθεση των Γερμανών στις 6/4/1941, έγραψε στον στρατιωτικό και λογοτέχνη Ξενοφών Άκογλου (γνωστός με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Ξένος Ξενίτας):
«Κατὰ τὴν ἐπίθεσιν τῶν Γερμανῶν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος (6-4-41), οἱ Πόντιοι, πολίται καὶ στρατιωτικοὶ ἐπεσφράγισαν τὰς ἀντιλήψεις μας, καθ' ὁμολογίαν ὅλων τῶν ἀξ/κῶν τοῦ Συν/τος, ἐπιδείξαντες πράγματι διαγωγὴν ὑπέροχον κατὰ τὴν ἀντίστασιν, πειθαρχίαν ζηλευτὴν πέριξ τῶν ἡγητόρων των εἰς κρισιμωτάτας στιγμὰς, καὶ ὑπὸ συνθήκας ἀγῶνος ἀπέλπιδος, ἀφοσίωσιν πρὸς τὸ καθῆκον».
ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΟΛΩΝ!
Ουρανία Πανταζίδου
Υποπλοίαρχος Π.Ν. (ε.α)
[post_ads]




















ΣΧΟΛΙΑ