Μια επιστολή γραμμένη στην Αλεξανδρούπολη στις 12 Οκτωβρίου 1922, από κάποιον που επιβίωσε των γεγονότων της Μικρασιατικής Καταστροφής κι έφθασε σώος
Ένας ταχυδρομημένος φάκελος με επιστολή γραμμένη από την Αλεξανδρούπολη στις 12 Οκτωβρίου 1922, από κάποιον που επιβίωσε των γεγονότων της Μικρασιατικής Καταστροφής κι έφθασε σώος στη μικρή τότε πόλη, στάθηκε η αφορμή για τη νέα έρευνά μου.
Την επιστολή δημοσιεύει σε άρθρο του με τίτλο «Ταχυδρομημένη Ιστορία» ο συλλέκτης / ερευνητής κ. Γεώργιος Θωμαρεής. (https://www.efo.gr)
Ο Οκτώβριος του 1922 σήμαινε και την τραγική κατάληξη της Ανατολικής Θράκης. Η εκκένωση της βρισκόταν σε εξέλιξη, σύμφωνα με την υπογραφείσα Συνθήκη των Μουδανιών και οι πρόσφυγες έφταναν στην Ελλάδα δια ξηράς και θαλάσσης.
 |
| ΓΑΚ Έβρου / Αρχείο Γεωργίου Παναγιώτου |
Η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ στις 24/10/1922 γράφει: «Η Αλεξανδρούπολη ήταν η κύρια Έδρα της δυστυχίας, το θέαμα της οποίας προκαλεί τα δάκρυα και του πλέον ασυγκινήτου ανθρώπου. Οι μόνιμοι κάτοικοι του Δεδεαγάτς ανερχόμενοι εις 6 χιλιάδας είνε αναγκασμένοι σήμερον να δέχονται εντός της πόλεως δέκα χιλιάδας πρόσφυγας, ενώ αφ΄ ετέρου οκτώ χιλιάδες μένουν εντελώς άστεγοι, δώδεκα δε χιλιάδες διαιτώνται εις σκηνάς τοποθετημένας εις έδαφος λασπώδες. Εκάστη σκηνή στεγάζει τρεις οικογένειας κατά μέσον όρον. Οπουδήποτε ευρεθή, η λέξις Αμερική προκαλεί συγκλονιστικήν συγκίνησιν. Εκαστος πρόσφυξ αναμένη εξ Αμερικής μετά πεποιθήσεως την σωτηρίαν αυτού όσον και της οικογενείας του από του επικείμενου λιμού μέχρις ότου καταστή εκείνος ικανός να αυτοσυντηρηθή».
Σε προηγούμενο άρθρο μου είχα αναφερθεί στην εκκένωση της Ανατολικής Θράκης και στο τρένο της προσφυγιάς από την Αδριανούπολη με προορισμό την Αλεξανδρούπολη και από εκεί τη Δράμα: www.alexpolisonline.com/2021/10/1922.html
Τη ζοφερή εκείνη εικόνα αντίκρισε ο συντάκτης της ταχυδρομημένης επιστολής, φτάνοντας στην Αλεξανδρούπολη:
«Δοξασμένον το όνομα του Θεού ότι σήμερον πρωί με έφερεν ενταύθα, μετά πολλού κόπου και μόχθου. Από πέντε ημερών και νυχτών είμαι άυπνος και νηστικός, μόνο με ξηρό ψωμί, πλην από την μεγίστην αυτήν ορθοστασίαν και κούρασιν επροίσθηκαν τα πόδια μου και σήμερον ξεκουράζομαι φιλοξενούμενος στους Ανδρονίκην και Γιάγκον Μαλλού, όπου εύρον την ως πάντοτε αδελφικήν περιποίησιν των Σβοροναίων. Ο καιρός είναι δια την τύχην των ατυχών προσφύγων βροχερός, σπίτια δεν υπάρχουν ούτε ξενοδοχεία, τα καταλαμβάνουν η Στρατιωτική υπηρεσία και οι αξιωματικοί, σήμερον έφθασαν 15 ατμόπλοια με στρατεύματα και πολεμοφόδια, το μικρόν Δεδεαγάτς έχει ασφυκτικώς πλημμυρήσει από κόσμο»…
Δεν το κρύβω ότι η οικογένεια της Ανδρονίκης και του Γιάγκου Μαλλού της επιστολής μου κίνησαν το ενδιαφέρον. Ποιοι να ήταν άραγε οι φιλόξενοι εκείνοι άνθρωποι της μικρής μας πόλης;
Ποιος ο διασωθείς επιστολογράφος και ποιος ο παραλήπτης της επιστολής;
Και από την άλλη, τι σήμαινε η φράση «αδελφικήν περιποιήσιν των Σβοροναίων», που γράφει ο συντάκτης της επιστολής; Το δίχως άλλο ήταν ένα ακόμη στοιχείο που δεν μπορούσα ν΄ αγνοήσω.
Σε πρώτη φάση το όνομα των Σβορωναίων με παρέπεμπε στα Σβορωνάτα της Κεφαλλονιάς.
Και καθώς γνώριζα ότι στην Αλεξανδρούπολη, όταν ακόμη έφερε το Οθωμανικό όνομα Δεδέαγατς είχαν εγκατασταθεί και έποικοι από την Κεφαλλονιά, σκέφθηκα μήπως το φιλόξενο ζευγάρι καταγόταν από το νησί των Επτανήσων…
Να σημειώσω εδώ ότι γνωστός Κεφαλλονίτης, που ήταν εγκατεστημένος στην Αλεξανδρούπολη ήταν ο Παναγής Φωκάς, που ασχολείτο ως ναυτικός πράκτορας και έμπορος στην ακριτική πόλη της Θράκης. Επίσης είχε διατελέσει Πρόεδρος του Λιμενικού Ταμείου Αλεξανδρούπολης.
Για τον Π. Φωκά είχα κάνει μικρή αναφορά σε παλαιότερο άρθρο μου: www.alexpolisonline.com/2025/12/blog-post_55.html
Το δίχως άλλο η έρευνα δεν θα ήταν εύκολη υπόθεση, δεν γνώριζα καν εάν το επώνυμο Μαλλού ήταν σωστά γραμμένο. Μη ξεχνάμε ότι πρόκειται για μια επιστολή που είχε γραφεί το 1922 και δεν αποκλείεται ο χρόνος να είχε αλλοιώσει κάποια από τα γράμματα.
Αποφάσισα να ξεκινήσω με μια επίσκεψη στα ΓΑΚ Έβρου και να ψάξω στα Μητρώα Αρρένων μήπως και βρω κάποιο παρεμφερές επώνυμο.
Εκεί βρήκα τα επώνυμα Β. Μαλλιάς του Χρήστου (γεν. το 1875), Χρ. Μήλιου του Θεοδ. (1881), Δημ. Μάλλιος του Εμμ. (1882), Τρύφων Μήλιου του Θεοδ. (1883), Ν. Μήλιος του Γεωργίου (1886), Μόϊλος Ιωάννης (1880).
Επίσης υπήρχε η γνωστή οικογένεια του Ιωάννη Γ. Μολλά, τον οποίον συναντάμε ως πρόεδρο του Σωματείου της Ενώσεως Παντοπωλών και της Συντεχνίας των Αρτοποιών Αλεξανδρούπολης με την απελευθέρωση το 1920. Η οικογένειά του ήταν από τις πρώτες που είχαν εγκατασταθεί στη νεοϊδρυθείσα μικρή τότε Πολίχνη. (www.alexpolisonline.com/2023/04/blog-post_85.html)
Καθώς η έρευνά μου παρέμενε στάσιμη αποφάσισα να επικοινωνήσω με τον κ. Γ. Θωμαρεή, μήπως και μου έστελνε ολόκληρη την επιστολή μαζί με το φάκελο, δυστυχώς όμως δεν κατάφερα τότε να έχω κάποια επικοινωνία μαζί του.
Έτσι συνέχισα την έρευνά μου και προς άλλες κατευθύνσεις, μεταξύ αυτών και στους Μακεδονομάχους με καταγωγή από τη Θράκη και ειδικότερα το Νομό Έβρου. Κατά την έρευνα εντόπισα το όνομα Ιωάννης Μόλος, που αναγράφεται ως Δημογέρων της Αλεξανδρούπολης (τότε Δεδέαγατς) και αγγελιοφόρος / σύνδεσμος Μακεδονομάχων.
Το όνομά του αναγράφεται στο βιβλίο του Άγγελου Κ. Ανεστόπουλου "Ο Μακεδονικός Αγών 1903-1908 και η Συμβολή των Κατοίκων εις την Απελευθέρωσιν της Μακεδονίας", Τόμος Β΄, Θεσσαλονίκη 1969, ενώ η μεταφορά σε ψηφιακή μορφή πραγματοποιήθηκε από την κ. Ευαγγελία Κ. Λάππα. (https://macedonian-fighters.com).
Αποφάσισα να κάνω άλλη μια προσπάθεια και να επικοινωνήσω με τον κ. Γ. Θωμαρεή. Αυτή τη φορά στάθηκα τυχερή, γιατί όχι μόνο μου απάντησε αλλά μου έστειλε και το σχετικό φάκελο με την επιστολή, όπως φαίνεται παρακάτω.
Όπως βλέπουμε ο παραλήπτης της επιστολής ήταν ο Νίκος Κ. Χριστοδούλου της Τράπεζας της Ανατολής (Banque d' Orient) στη Θεσσαλονίκη.
Ο επιστολογράφος, που υπογράφει την επιστολή ως Δημητράκης, επιπλέον σημειώνει ότι έμενε στην Αλεξανδρούπολη τρεις μέρες και στη συνέχεια θα πήγαινε στην Ξάνθη και την Καβάλα. Επιπρόσθετα από τον τρόπο με τον οποίον κλείνει την επιστολή του, συμπεραίνω ότι ο αποδέκτης ήταν πολύ οικείο του πρόσωπο.
Σχετικά με τον επιστολογράφο, μάλλον πρόκειται για τον Δημήτριο ή Δημητράκη Κοντορέπα. Όπως μου έγραψε ο κ. Θωμαρεής οι οικογένειες Νικολάου Χριστοδούλου και Δημητρίου Κοντορέπα (με σχέσεις συγγένειας μεταξύ τους) ήταν από τις σημαντικές οικογένειες του Ελληνισμού της Θεσσαλονίκης από τα χρόνια της οθωμανικής κατοχής - σημαντικές οικονομικά, επιχειρηματικά και πολιτικά και ότι ο Δ. Κοντορέπας υπήρξε και υπαρχηγός του Ίωνα Δραγούμη.
 |
| Ο Δ. Κοντορέπας αριστερά με τους Γεώργιο Διβόλη και Αθ. Μάνο |
Από περαιτέρω έρευνα και σε άλλες πηγές ανακάλυψα ότι ο Δημήτριος ή Δημητράκης Κοντορέπας ήταν ξάδελφος του Ν. Χριστοδούλου.
 |  |
Τις επόμενες μέρες μαζί με τους πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην Αλεξανδρούπολη και τα Υποκαταστήματα της Εθνικής Τράπεζας από την Αδριανούπολη, Ραιδεστό, Σαράντα Εκκλησιές και Καλλίπολη. Η Τράπεζα με ανακοίνωσή της γνωστοποιούσε στους πελάτες της τη νέα κατάσταση.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος από τη Λωζάνη ενώπιον του Λόδου Κόρζων και απευθυνόμενος στο Βούλγαρο Πρωθυπουργό Σταμπολίνσκι θα υπερασπιζόταν την ελληνικότητα του Δεδέαγατς: Το Δεδέαγατς είναι έδαφος ελληνικόν και ουδείς δύναται να το θέλει. (εφ. ΕΜΠΡΟΣ 18/11/1922)
Ενθουσιασμένοι οι κάτοικοι της Αλεξανδρούπολης και παρόλη την τραγική εικόνα στην οποία βρισκόταν η πόλη, βρήκαν τη δύναμη να γιορτάσουν την ονομαστική γιορτή του Ελευθέριου Βενιζέλου (15 Δεκεμβρίου). Ως μυσταγωγία χαρακτηρίζει τη γιορτή εκείνη ο αρθρογράφος στο πλουσιότατο ρεπορτάζ του.
Τα καταστήματα ήταν κλειστά και σημαιοστολισμένα. Στην πανηγυρική δοξολογία στο Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου, παρουσία των αρχών του τόπου και του στρατού μίλησε για τον μεγάλο αρχηγό ο δικηγόρος Ζ. Λεφάκης. Στη συνέχεια κόσμος πολύς συγκεντρώθηκε στο τηλεγραφείο, για ν΄ αποστείλει τηλεγραφήματα στη Λωζάνη, όπου βρισκόταν ο Βενιζέλος για τα εθνικά θέματα. Στο ξενοδοχείο ΑΜΕΡΙΚΗ παρατέθηκε λαϊκό δείπνο, όπου μίλησε με πολύ ενθουσιασμό ο Επιθεωρητής των σχολείων και έφεδρος Υπολοχαγός Κ. Λαγουμιτζάκης. Δεν έλειψαν οι σαμπάνιες, προσφορά του μεγαλέμπορου Δ. Ζαφειριάδη και οι χοροί… (εφ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 20/12/1922).
Εντωμεταξύ τα καράβια συνέχιζαν να πηγαίνουν και να έρχονται γεμάτα προσφυγιά.
Σε παλαιότερο άρθρο μου είχα αναφερθεί στις πρώτες ημέρες των προσφύγων στην Αλεξανδρούπολη του 1922-1923: www.alexpolisonline.com/2020/06/1922-1923.html
 |
| ΓΑΚ Έβρου / Αρχείο Γεωργίου Παναγιώτου |
Υ.Γ.
- Παρόλη την προσπάθεια δεν κατάφερα να ταυτοποιήσω τη φιλόξενη οικογένεια της Ανδρονίκης και του Γιάγκου (Ιωάννη) Μολλού και τι τους συνέδεε με τη φράση «αδελφικήν περιποίησιν των Σβοροναίων». Μόνο εικασίες μπορώ να κάνω. Ποιος ξέρει, ίσως μελλοντικά να έρθουν στην επιφάνεια κάποιες πληροφορίες…
- Κλείνοντας θα ήθελα να καταγράψω και τους υπόλοιπους συνεργάτες των Μακεδονομάχων, που αναγράφονται στο βιβλίο του Α. Ανεστόπουλου με καταγωγή από την Αλεξανδρούπολη:
- Δαλάβερας Αργύριος, Δημογέρων, συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Κανέτσος Μιχαήλ, Δημογέρων, Αγγελιαφόρος, Σύνδεσμος
- Κουταβαλής Β. Δημογέρων, Συνεργάτης (μάλλον εννοεί τον έμπορο Βίκτωρα Κουταβέλη)
- Κουταβελής Στέργιος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Λεονταρίδης Αντώνιος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Μαντσίδης Δημήτριος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Μόλος Ιωάννης, Δημογέρων, Αγγελιαφόρος, Σύνδεσμος Μακεδονομάχων
- Πελτέκης Αθανάσιος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Πρωτόπαπας Γεώργιος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Πρωτόπαπας Δημήτριος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Φιμαρέλης, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Φιμαρέλης Δημήτριος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Χαμπούρης Αντώνιος, Δημογέρων, Συνεργάτης Μακεδονομάχων
- Παπανικολάου με καταγωγή από τη Σαμοθράκη διατέλεσε ιερέας στην Αλεξανδρούπολη. Κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα όρκιζε Μακεδονομάχους στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου, τους όπλιζε, τους έκρυβε στο σπίτι του και φρόντιζε να καταταχθούν στα ελληνικά ανταρτικά σώματα.
- Να υπενθυμίσω κάποιους ακόμη συνεργάτες των Μακεδονομάχων από το Νομό Έβρου, τους οποίους είχα αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο μου: Δ. Πλιάουζερ και Α. Αποστόλου από την Αλεξανδρούπολη, Δ. Μανάκας και Θ. Σεϊτανίδης από το Διδυμότειχο, Ε. Γκιρτζής, Α. Καλπάκας, Κ. Κουρτίδης από το Σουφλί. (www.alexpolisonline.com/2025/07/i-spilia-tou-kyklopa-sti-makri-kai-i-oikogeneia-pliauzer.html)
- Ο Δημήτριος Α. Κοντορέπας υπήρξε μία από τις πιο αξιόλογες προσωπικότητες της Θεσσαλονίκης στα τέλη του 19ου και αρχές 20ου αιώνα. Διετέλεσε εμπορικός πράκτορας πλέον των 45 εμπορικών οίκων στην πόλη της Θεσσαλονίκης και αντιπρόσωπος του καπνεμπορικού οίκου Ροβέρτου Λατούρ στην Καβάλα. Το όνομά του συνδέεται με την ίδρυση του Γυμναστικού Συλλόγου ΗΡΑΚΛΗΣ, με τον Όμιλο Φιλομούσων Θεσσαλονίκης, υπήρξε Δημοτικός Σύμβουλος, φίλος της οικογένειας Δραγούμη, τιμήθηκε με το μετάλλιο Μακεδονικού αγώνα (1ης τάξεως) κ.α. (Γεώργιος Κωνσταντινίδης "Ο εν Θεσσαλονίκη Ομιλος Φιλομούσων 1899-1909". (www.academia.edu)
Επίσης υπήρξε συνιδιοκτήτης της εφημερίδας ΕΘΝΙΚΗ μαζί με το Ν. Μάνο, η οποία κυκλοφόρησε για μικρή περίοδο στη Θεσσαλονίκη.
Ο Δ. Κοντορέπας, που έμεινε ορφανός σε μικρή ηλικία θα μεγαλώσει δίπλα στην αδελφή του πατέρα του και σπουδαία διδασκάλισσα της εποχής Ολυμπία Σπύρη. Θείος του ήταν ο γιατρός Κωνσταντίνος Κοντορέπας στην Καβάλα. (https://palaiabiblia.blogspot.com/2012/02/blog-post.html)
Σε επιστολή του προς τον Υπουργό Εσωτερικών Γ. Μπούσιο γραμμένη στη Θεσσαλονίκη στις 3/9/1922 ο Δ. Κοντορέπας μιλά για την Εθνική Συμφορά που είχε συντελεστεί στη Μικρά Ασία, τους πρόσφυγες που κατακλύζουν το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, τη γενικότερη κατάσταση στη χώρα, την επιβολή του στρατιωτικού νόμου… (φαίνεται ότι στη συνέχεια – πιθανόν για επαγγελματικούς ή άλλους λόγους βρέθηκε στην Αν. Θράκη και την Αλεξανδρούπολη).
Ουρανία Πανταζίδου
Υποπλοίαρχος Π.Ν. (ε.α)
[post_ads]
ΣΧΟΛΙΑ