Στο παρόν άρθρο θα σταθώ στην ιστορία του βασιλιά Αλέξανδρου και της Ασπασίας Μάνου. Η Αλεξανδρούπολη ως γνωστόν φέρει το όνομα του βασιλιά Αλέξανδρου
Η γενιά μου μεγάλωσε με παραμύθια που είχαν για πρωταγωνιστές βασιλιάδες και βασιλοπούλες. Αλλά και βασιλόπουλα που αψηφούσαν τη βασιλική καταγωγή τους και παντρεύονταν κοινές θνητές. Όπως στο παραμύθι της Σταχτοπούτας.
Αλλά και στην πραγματική ζωή δεν έλειπαν ανάλογες περιπτώσεις, π.χ. ο βασιλιάς της Αγγλίας Εδουάρδος Η΄, που παραιτήθηκε από το θρόνο του για να παντρευτεί την Αμερικανίδα Γουάλας Σίμπσον το 1936 ή ο βασιλιάς της Ελλάδας Αλέξανδρος Α' που παντρεύτηκε την θνητή Ασπασία Μάνου. Ανάλογες ιστορίες μπορεί να συναντήσει κανείς και στη σημερινή εποχή.
Στο παρόν άρθρο θα σταθώ στην ιστορία του βασιλιά της Ελλάδας Αλέξανδρου Α' και της Ασπασίας Μάνου. Η Αλεξανδρούπολη, ως γνωστόν φέρει το όνομα του βασιλιά Αλέξανδρου. Ήταν ο πρώτος βασιλιάς που είχε επισκεφθεί την ελεύθερη πόλη, όταν ακόμη αυτή έφερε το Οθωμανικό της όνομα Δεδέαγατς, στις 8 Ιουλίου 1920.
Η Αλεξανδρούπολη είναι γνωστό ότι απελευθερώθηκε και ενσωματώθηκε στον εθνικό κορμό στις 14 Μαΐου 1920 και ο Αλέξανδρος την επισκέφθηκε σχεδόν δύο μήνες μετά.
Όμως που βρισκόταν ο βασιλιάς Αλέξανδρος όταν ο ελληνικός στρατός προέλαυνε στη Θράκη;
Σκέφθηκα ν΄ ακολουθήσω τα χνάρια του, καταγράφοντας τους κυριότερους σταθμούς του ταξιδιού του.
Ο Αλέξανδρος ήταν ο δευτερότοκος γιος του βασιλιά της Ελλάδας Κωνσταντίνου Α', ο οποίος είχε αναγκαστεί σε παραίτηση το 1917 σε μια δύσκολη περίοδο για την Ελλάδα. Στη θέση του ορκίστηκε ο Αλέξανδρος ενώπιον του Υπουργικού Συμβουλίου τον Ιούνιο του 1917. Ήταν τότε μόλις 24 χρονών.
Ο Αλέξανδρος όταν ορκίστηκε βασιλιάς διατηρούσε ήδη σχέση με την παιδική του φίλη Ασπασία, την κόρη του Αξιωματικού του Ιππικού και αυλικού Πέτρου Μάνου.
Στις 4 Νοεμβρίου 1919, παρά τα θεσμικά εμπόδια ο Αλέξανδρος και η Ασπασία θα παντρευτούν μυστικά. Εκείνος ο γάμος χαρακτηρίστηκε ως μοργανατικός, γάμος δηλαδή στον οποίο δεν είχε δοθεί η σχετική άδεια από τον βασιλιά πατέρα του και ούτε τελέστηκε στην Εκκλησία, όπως είθισται αλλά στην κατοικία της οικογένειας Μάνου.
Εδώ αξίζει ν΄ αναφέρω ότι εκείνες τις μέρες η Θράκη βρισκόταν υπό Διασυμμαχική Διοίκηση. Στις 29/10/1919 ο Κυβερνήτης του πλοίου "ΛΕΩΝ" Δεμέστιχας αποβιβάζονταν στην πόλη του Δεδέαγατς. Εκεί είχε συνεργασία με τον Χαλκιόπουλο και την επιτροπή των παλιννοστούντων για την απόβαση των προσφύγων. Εντωμεταξύ είχε καταργηθεί η βουλγαρική γλώσσα και οι τοιχοκολλημένες ανακοινώσεις ήταν στα γαλλικά. Στην πόλη άνοιξε γραφείο εγγραφής παλιννοστούντων ενώ οι Βούλγαροι ιερείς από τις εκκλησίες συμβούλευαν τους πιστούς να παραδώσουν χωρίς αντίσταση τις κατοικίες και τα κτήματα στους Έλληνες ιδιοκτήτες τους. Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας ο Συνταγματάρχης Διοικητής συγκάλεσε τους Βούλγαρους στην αίθουσα του εστιατορίου "Λονδίνον" και διέταξε την παράδοση των ελληνικών σπιτιών και καταστημάτων. Το απόγευμα της ίδιας μέρας κήρυκας συμβούλευε όπως έξω από κάθε σπίτι αναγραφεί το όνομα του ιδιοκτήτη, δόθηκε δε προθεσμία τεσσάρων ημερών για να ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Ας επιστρέψουμε όμως στον βασιλιά Αλέξανδρο.
Στις αρχές Φεβρουαρίου του 1920 ο Αλέξανδρος είχε επισκεφθεί την Καβάλα και άλλες πόλεις της Ανατολικής Μακεδονίας. Στην Καβάλα θα τον επισκεφτεί και ο πρόεδρος των Θρακών προσφύγων (Θράκες είχαν καταφύγει εκεί, λόγω της βουλγαρικής κατοχής της Θράκης το 1913), ο οποίος του είπε ότι οι πρόσφυγες προσβλέπουν με εμπιστοσύνη προς αυτόν και έχουν την πεποίθηση ότι σύντομα θ΄ απελευθερωθούν από τον τυραννικό ζυγό.
Ο βασιλιάς τότε ρώτησε εάν η Ξάνθη υπάγονταν ανέκαθεν στη Θράκη, για να λάβει την απάντηση ότι αυτή είχε αποσπαστεί από τη Μακεδονία και είχε ενσωματωθεί στη Θράκη πριν από 50 χρόνια. (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, 8/2/1920)
Μετά την επιστροφή του βασιλιά στην Αθήνα η Ασπασία Μάνου εγκαταστάθηκε στο παλάτι, κάτι που προκάλεσε μεγάλο πονοκέφαλο στην κυβέρνηση, όπως άλλωστε και ο γάμος τους που έπαψε πλέον να είναι μυστικός.
Ο Υπουργός Εξωτερικών Ν. Πολίτης με επιστολή του προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που βρισκόταν στην Αγγλία για τα εθνικά θέματα, τον ενημέρωνε για το ταξίδι του βασιλιά στη Μακεδονία καθώς και για την πραξικοπηματική εγκατάσταση της Ασπασίας Μάνου στο παλάτι και τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει τότε το γεγονός. Εξαιτίας εκείνων των αντιδράσεων η Ασπασία Μάνου αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το παλάτι και ν΄ αναχωρήσει για το Παρίσι. (https://venizelosarchives.gr/show/8447)
Από το Παρίσι όπου είχε εγκατασταθεί η Ασπασία θα στείλει επιστολή στον Ελ. Βενιζέλο τον Μάρτιο του 1920 ζητώντας προσωπική συνάντηση μαζί του, προκειμένου να συζητήσουν το διακανονισμό του θέματος που προέκυψε από το γάμο της με τον βασιλιά Αλέξανδρο και την αναγκαστική απομάκρυνσή της από την Ελλάδα. (https://venizelosarchives.gr/show/42758)
Σχετικά με την Ασπασία και το ρόλο της στη ζωή του νεαρού βασιλιά το μηνιαίο περιοδικό ΑΤΛΑΝΤΙΣ της Νέας Υόρκης γράφει ότι η Ασπασία θα μπορούσε να γίνει βασίλισσα της Ελλάδας ή να παραμείνει απλά επίσημη συνοδός του Βασιλιά. Από την πλευρά του ο Βασιλιάς είχε το δικαίωμα να νυμφευθεί κάποια άλλη. Μάλιστα υπήρχαν φήμες τότε για την πριγκίπισσα Μαρία της Μεγάλης Βρετανίας. Το γεγονός αυτό θα ενίσχυε και την ελληνοβρετανική συμμαχία.
Πίσω στην Ελλάδα ο ερωτευμένος βασιλιάς Αλέξανδρος θα εκφράσει στην Κυβέρνηση την επιθυμία του να μεταβεί στο Παρίσι για να συναντήσει τη σύζυγό του. Η Κυβέρνηση του Βενιζέλου δεν είχε αντίρρηση. Και γιατί να έχει; Μήπως δεν τον είχε ανεβάσει στο θρόνο ως ένα βασιλέα «υπηρεσιακό»;
Στις 7 Μαΐου 1920 τηλεγράφημα από τη Ρώμη γνωστοποιούσε την άφιξη του Βασιλιά της Ελλάδας στον Τάραντα και την αναχώρησή του από εκεί - μέσω Ελβετίας στο Παρίσι. Οι εφημερίδες ελληνικές και ξένες έκαναν λόγο για ταξίδι αναψυχής.
Επειδή στη Βουλή είχαν διατυπωθεί φόβοι ότι το ταξίδι του βασιλιά στο εξωτερικό και οι εκεί επαφές του θα μπορούσαν να βλάψουν τα εθνικά συμφέροντα που βρισκόταν σε εξέλιξη, ο Ελ. Βενιζέλος από το βήμα της Βουλής υπερασπίστηκε το δικαίωμα του βασιλιά να κάνει το ταξίδι αναψυχής και για να αναπαυθεί. Και εξήγησε ότι επειδή το ταξίδι ήταν ανεπίσημο γι΄ αυτό δεν συνοδεύθηκε από τον υπουργό των εξωτερικών ή τον πρωθυπουργό, ως είθισται σε επίσημα ταξίδια του βασιλιά. Δεν παρέλειψε δε να τονίσει ότι, ευτυχώς παρήλθε για την Ελλάδα η εποχή κατά την οποία ο βασιλιάς εκπροσωπούσε την επίσημη πολιτική του Κράτους «και έχων σχέσιν με το Θεόν και λογοδοτών μετ΄ αυτού δεν έδιδεν λόγον εις κανέναν», ενώ ο νυν βασιλιάς έχει αντίληψη των συνταγματικών καθηκόντων του. (Πρακτικά της Βουλής)
Στον σιδηροδρομικό σταθμό στο Παρίσι στις 9/5/1920 τον βασιλιά υποδέχθηκε αντιπρόσωπος του Γάλλου Προέδρου, ο Έλληνας Πρεσβευτής Άθως Ρωμάνος καθώς και μέλη της Ελληνικής Παροικίας. Ο Αλέξανδρος που έφερε μικρή στολή Ναυάρχου επιβιβάστηκε σε αυτοκίνητο και αναχώρησε για το ξενοδοχείο Majestic.
Πίσω στην Ελλάδα ο Ελληνικός Στρατός προετοιμαζόταν για την προέλαση και κατάληψη και της υπόλοιπης Θράκης. Είναι γνωστό ότι στις 5 Οκτωβρίου 1919 η αρχή της απελευθέρωσης της Θράκης είχε ξεκινήσει από τη Ξάνθη.
Το επόμενο διάστημα η Θράκη τελούσε υπό Διασυμμαχική Διοίκηση, ενώ ο Γάλλος Στρατηγός Σαρπύ προετοίμαζε την παράδοση και της υπόλοιπης Θράκης στους Έλληνες. Επίσημη ημερομηνία παράδοσης ορίστηκε η 14η Μαΐου 1920, αντί της 16ης που είχε οριστεί αρχικά.
Εντωμεταξύ, ενώ κατά την αναχώρηση του βασιλιά δεν είχε προβλεφθεί ο ορισμός αντιβασιλέα, λόγω της μικρής απουσίας του (η εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ γράφει για 20ήμερη απουσία, ενώ η εφημερίδα ΦΩΣ γράφει για 2–3 εβδομάδες), φαίνεται ότι η κατάσταση στη συνέχεια πήρε άλλη τροπή.
Η εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ στις 12/5/1920 δημοσιεύει το Διάταγμα Περί της Αντιβασιλείας, που υπογράφηκε κατόπιν εγκρίσεως που έλαβε η Βουλή από τον απουσιάζοντα βασιλιά Αλέξανδρο «έχοντες υπ΄ όψει τον νόμον 190 της 24-3-1914, προτάσει του Ημετέρου Υπουργικού Συμβουλίου, ευδοκούμεν να αναθέσωμεν την διαχείρισην της Εκτελεστικής Εξουσίας, διαρκούσης της εκτός των συνόρων του Κράτους αποδημίας Ημών, εις το Ημέτερον Υπουργικόν Συμβούλιον. Εις τον Ημέτερον Πρόεδρον του Υπουργικού Συμβουλίου και Υπουργόν των Στρατιωτικών ανατίθεμεν την δημοσίευσιν και εκτέλεσιν του παρόντος Διατάγματος».
Με λίγα λόγια οι εξουσίες του βασιλιά Αλέξανδρου περνούσαν στον Βενιζέλο και το Υπουργικό Συμβούλιο.
Στις 13 Μαΐου 1920 ο λόγιος Σίμος Μενάρδος* στο φλογερό λόγο του στο Φιλολογικό Σύλλογο "Παρνασσός" έλεγε μεταξύ άλλων: «H Θράκη, η μυθική πατρίς των μεγάλων μυστηρίων, θα περικλείη και πάλιν εις το εξής, ως περιέκλειεν από των χρόνων του Μεγάλου Κωνσταντίνου τους μυστηριώδεις παλμούς του Γένους. Η ιστορική πόλις του Αδριανού, ο μέγας κατά των Βουλγάρων προμαχών, επαναβλέπει σήμερον μετά 560 έτη από του 1361, ότε την εκυρίευσεν ο Μουράτ, το φως της Ελληνικής ελευθερίας…».
Ενώ αναφερόμενος στη μεγάλη επιτυχία του ελληνικού στρατού στη Θράκη την παρομοίαζε με την προέλαση του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που έφθασε στα βάθη της Ασίας: «Αφού δε ανέπνευσεν η ελληνική νεότης των ανοικτών κάμπων της Μακεδονίας, αφού επολέμησεν επί των Ασιατικών βουνών, θα διατηρήση και θα διαχύση κάτι από την αθάνατον πνοήν του μεγάλου Μακεδόνος, που διέσχισε τον δρόμον εκείνον σπεύδων προς Ανατολάς προς το βάθος της Ασίας…».
Και ερχόμαστε ξημερώματα της 14ης Μαΐου 1920:
«Περί την 3ην πρωινήν ώραν εθεάθησαν εις το βάθος του ορίζοντος υπό των αγραυλούντων εις την παραλίαν κατά την νύκταν εκείνην όγκοι μελανοί, μεγεθυνόμενοι από στιγμής εις στιγμήν και κατευθυνόμενοι εις τον λιμένα. Ήσαν προφανώς κιβωτοί της διαθήκης, οι άγγελοι που ήρχοντο να ευαγγελισθούν την χαράν και την ανάστασιν, οι φέροντες τον στρατόν που δεν εγνώρισεν ποτέ την ήτταν, διότι τον εγαλβάνιζεν η αισιοδοξία του Μεγάλου Κυβερνήτου και τον ενεψύχωνε το δίκαιον του αγώνος του.
Η είδησις μετεδόθη αστραπιαίως εις την πόλιν (Δεδέαγατς), οι κώδωνες των εκκλησιών διεσάλπισαν το χαρμόσυνον γεγονός και εις την μάλλον απομεμακρυσμένην καλύβην, και ιδού εις ολίγα λεπτά της ώρας, η πόλις ολόκληρος εξυπνήσασα με πραγματικόν το όνειρον, που επί τόσους αιώνας την εβαυκάλυψαν.
Ο Μητροπολίτης Γερμανός, ο Υποδιοικητής, ο Δήμαρχος και αι διάφοραι αρχαί, το Γυμνάσιον, και αι λοιπαί σχολαί με το σώμα προσκόπων αναμένουν εις την παραλίαν.
Πρώτος αποβιβάζεται μετά του επιτελείου του ο Υποστράτηγος Μαζαράκης. Ο Στρατηγός με προφανή συγκίνησιν κατορθώνει να εκδηλώσει ότι την στιγμήν εκείνην αισθάνεται.
Πατεί πρώτος εις την ελληνικήν πλέον πόλιν του Δεδέαγατς. Επακολουθεί η αποβίβασις του στρατού της Μεραρχίας Ξάνθης. Είναι όλοι διαλεχτοί, ηλιοκαείς, ευσταλείς και υπερήφανοι, πλήρεις αυτοπεποιθήσεως και ηθικού φρονήματος. Με τέτοιον στρατό δεν είναι παράξενον πως ενικήσαμεν. Ο κόσμος όλος ξεσπά εις μιαν μυριόστομον ζητωκραυγήν υπέρ του στρατού και του Βενιζέλου, του Στρατηγού και των συμμάχων.
Μετά δε την πρόχειρον εγκατάστασιν του Στρατηγείου και τον στρατωνισμόν των στρατιωτών η πόλις ολόκληρος πλέει εις το χακί. Το κυανούν και λευκόν στολίζουν και το τελευταίον σπιτάκι. Αψίδες προ πολλού έτοιμοι, διότι ήτο άγνωστος η προέλασις, τοποθετούνται αμέσως στολίζονται με δάφνες. Μύρτα και άνθινοι στέφανοι στολίζουν τας εικόνας του Προέδρου, που αναρτώνται σωρηδόν. Εθνικά τραγούδια, ο ύμνος του Βενιζέλου, χοροί των μαθητών και των πολιτών είναι εκδηλώσεις του πλημμυρούντος τα στήθη ενθουσιασμού.
Καίτοι ο στρατός, κατά ρητήν διαταγήν οφείλει να συνεχίσει αυθημερόν την προέλασίν του, όμως δεν δύναται να αντιστεί εις την επίμονον απαίτησιν των κατοίκων, ζητούντων όπως δια μιαν τουλάχιστον ημέραν παρατείνει την εν τη πόλει διαμονήν του, ίνα δοθεί ούτω καιρός εις αυτούς να δεξιωθώσιν ως έδει τους ελευθερωτάς των.
Την επομένην, περί την 10ην π.μ. οι κώδωνες της Μητροπόλεως εκάλουν τους Ελληνας υπηκόους ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος εις πάνδημον δοξολογίαν. Κατά ταύτην έν ή παρέστησαν πλην των Ελλήνων και Γάλλων αξιωματικών, πάσαι αι ξέναι κοινότητες μετά των σχολείων των, μηδέ της Βουλγαρικής εξαιρουμένης, ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος, δια λόγου μεστού υψηλών εννοιών και ρητορικής εξάρσεως, εξήρεν την μεγάλην του γεγονότος σημασίαν.
Μετά την δοξολογίαν εγένετο δεξίωσις των αξιωματικών υπό της Κοινότητος εν τω μεγάρω της Ιεράς Μητροπόλεως. Αι μαθήτριαι Αντύπα και Μολλά προσεφώνησαν τον Στρατηγόν δια λίαν επικαίρων ποιημάτων. Δύο δε άλλαι μαθήτριαι προσέφερον εκ μέρους των διδακτηρίων της πόλεως η μεν δάφνινον στέφανον εις τον στρατηγόν, η δε ανθοδέσμην μετά της σχετικής προσφωνήσεως εις τον παριστάμενον άκρως φιλέλληνα Γάλλον Ταγματάρχη Φορ.
Επακολουθεί είτα ο χαιρετισμός των ξένων κοινοτήτων, προς άς ο Στρατηγός εκφράζει τας θερμάς του ευχαριστίας και αναπτύσσει την ισότητα και δικαιοσύνην, ων θα απολαύωσιν υπό το νέο καθεστώς. Οι Πρόεδροι των Κοινοτήτων φαίνονται κατενθουσιασμένοι από την μειλιχιότητα και ειλικρίνειαν του στρατηγού.
Μετά ταύτα, υπό τας επιδοκιμασίας όλων των παρισταμένων επισήμων, ο στρατηγός απονέμει εις τον Φορ το παράσημον της στρατιωτικής αξίας Α΄ τάξεως. Ευγενής και υψηλή η ιδέα αύτη αλλ΄ αμοιβή ελαχίστη δι όσα υπέρ των Ελλήνων της πόλεως ενήργησε.
Ο στρατηγός εξελθών εις τον εξώστην ωμίλησεν εις το κάτωθεν αναμενόμενον πλήθος. Μεθ΄ όλη εκείνη η μάζα χυθείσα εις την πόλιν, έφθασε δια διαφόρων οδών εις το Διοικητήριον, όπου θ΄ ανυψούτο η ελληνική σημαία, υποστελλομένης της γαλλικής.
Ήτο από τας σπανίας εκείνας στιγμάς της ζωής. Η αναπνοή όλων συνέχεται. Θρησκευτική σιγή απλούται εις όλην εκείνην την ανθρωποπλημμύραν. Οι οφθαλμοί θολοί από τα δάκρυα καρφώνονται επάνω εις την ηρέμα – ηρέμα ανερχομένην κυανόλευκον.
Και όταν ανήλθεν εις τα ύψη και ήρχισαν να ριπίζωσιν αυτήν αι αύραι της Θράκης και να κορυφούται και να πλαταγίζει, έ, τότε όλον το παριστάμενον πλήθος εξέσπασεν εις μιαν διάτορον ζητωκραυγήν.
Αλληλοασπασμοί και διαχύσεις καθ΄ όλην την ημέραν διεδήλουν την εθνικήν ανάστασιν της πόλεως, που αμείωτον διετήρησε την πίστιν της προς τα εθνικά ιδεώδη».
(Το παραπάνω ρεπορτάζ που υπογράφει ο Γ.Ζ. είχε αποσταλεί στην εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ στις 18/5/1920 και δημοσιεύτηκε καθυστερημένα στις 29/5/1920).
 |
| Πλήθος κόσμου υποδέχεται τους ελευθερωτές στον Ι.Ν. του Αγίου Νικολάου |
Η προέλαση του ελληνικού στρατού στη Δυτική Θράκη ήταν γεγονός. Ο Αντιστράτηγος Ζυμβρακάκης μετά την κατάληψη της πόλης ενημέρωνε τη Θεσσαλονίκη: « Η πόλις του Δεδεαγάτς κατελήφθη την 6 πρωινήν σήμερον δι΄ αποβάσεως τμημάτων του στρατού μας. Ουδέν απολύτως επεισόδιον εσημειώθη, δεν ερρίφθη ουδέ εις πυροβολισμός. Ο ενθουσιασμός σύμπαντος του πληθυσμού της πόλεως είνε απερίγραπτος. Έλληνες και Τούρκοι υποδέχονται μετά χαράς τον στρατόν μας, εκδηλούντες την ανακούφισή των και εκφράζοντες την πεποίθησίν των περί της εξασφαλίσεως της ευημερίας των υπό την Ελληνικήν διοίκησιν. Οι Γάλλοι παρέσχον πάσαν δυνατής ευκολίαν δια την απόβασιν των Ελληνικών στρατευμάτων και την κατάληψιν της πόλεως».
 |
| Ο ελληνικός στρατός μετά το Δεδέαγατς εισέρχεται στο Σουφλί |
Την ίδια ημέρα η εφημερία ΜΑΤΕΝ έγραφε ότι ο βασιλιάς Αλέξανδρος και η Ασπασία Μάνου εθεάθησαν να κάνουν βόλτες επί πολλές ώρες στους κήπους των Βερσαλλιών.
 |
| Ο βασιλιάς Αλέξανδρος στους δρόμους του Παρισιού με την Ασπασία Μάνου |
Στις 16 Μαΐου 1920 τηλεγραφήματα από το Παρίσι και τη Ρώμη ενημέρωναν ότι το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε ο βασιλιάς Αλέξανδρος με την Ασπασία Μάνου και κινούνταν στο δάσος του Φοντενεμπλώ συγκρούστηκε με το αυτοκίνητο του κόμη Alain de Kergariou.
Ο Βασιλιάς Αλέξανδρος και η σύζυγός του δεν έπαθαν τίποτα. Όμως ο κόμης τραυματίστηκε σοβαρά, με αποτέλεσμα να του ακρωτηριάσουν τα πόδια και το ένα χέρι. Λίγες μέρες μετά ο κόμης θα υποκύψει στα τραύματά του. Από το τροχαίο τραυματίστηκαν και οι συνοδοί του κόμη.
Στις 20/5/1920 ο βασιλιάς Αλέξανδρος θα επισκεφτεί τη βιομηχανία της ΦΙΑΤ στο Τορίνο. Εκεί θα φωτογραφηθεί μαζί με τον οδηγό δοκιμών Ferdinando Michoia (Minoia) να οδηγεί ένα αγωνιστικό ΦΙΑΤ 801. Ήταν γνωστή η λατρεία του Έλληνα Βασιλιά για τα γρήγορα αυτοκίνητα. (www.bridgemanimages.com)
Να προσθέσω ότι σε άλλη πηγή αναγράφεται ως ημερομηνία επίσκεψης στη ΦΙΑΤ η 21η Μαΐου 1920. (www.artemis-antiques.gr)
Ελληνικές εφημερίδες της εποχής είχαν αναδημοσιεύει από εφημερίδες της Ρώμης την είδηση της επίσκεψης του Αλέξανδρου στο εργοστάσιο της ΦΙΑΤ, ενώ το γεγονός αναγράφεται και στο "Μυθιστόρημα της καρδιάς μου", που δημοσιεύει το περιοδικό ΜΠΟΥΚΕΤΟ (σχετικά γράφω στο τέλος).
Εντωμεταξύ, την ίδια μέρα ο έκπτωτος βασιλιάς Κωνσταντίνος, πατέρας του Αλέξανδρου, σε συνέντευξή του από την Ιταλία όπου βρισκόταν διαμήνυε: «…Ουδέποτε παρατήθη και όταν με προσκαλέσει ο ελληνικός λαός μπορώ να επανέλθω». Ενώ αλλού σημείωνε, «θεωρούμαι ως αντιπρόσωπος της Ελληνικής Ανεξαρτησίας».
Ο Κωνσταντίνος ουδέποτε αποδέχθηκε τον Αλέξανδρο ως διάδοχό του στο θρόνο της Ελλάδας. Για εκείνον ήταν ο βασιλόπαις που αντικαθιστούσε το βασιλιά πατέρα του - ελέω ξένων αποφάσεων.
Η ταφόπλακα στο μνήμα του Αλέξανδρου είναι ξεκάθαρη «Εβασίλευσεν αντί του πατρός αυτού».
Εξίσου εντυπωσιάζει και η συνέντευξη του πρίγκιπα Γεωργίου, θείου του Αλέξανδρου, μικρότερου αδελφού του Κωνσταντίνου, ο οποίος σχεδόν με την άφιξη του Αλέξανδρου στο Παρίσι θα πει, μεταξύ άλλων στην εφημερίδα "Νέος Κόσμος": «Αλλά αυτόν τον οποίον ούτω καλούν δεν είναι πραγματικώς βασιλεύς, είναι απλούστατα μια κούκλα την οποίαν μεταχειρίζονται δια τους σκοπούς των. Εις τον θρόνον ετοποθετήθη παρά την θέλησίν του και παρά την θέλησιν του λαού, δια των λογχών των ξένων και δια της απειλής του θανάτου εκ πείνης ενός ολόκληρου λαού...». (αναδημοσίευση από εφημερίδα ΦΩΣ, 9/5/1920).
Στις 22/5/1920 βρίσκουμε τον βασιλιά Αλέξανδρο να επισκέπτεται την ηρωική πόλη Βερντέν, αποτίοντας φόρο τιμής.
Εντωμεταξύ πίσω στην Ελλάδα η ελεύθερη πόλη του Δεδέαγατς ανέπνεε τον αέρα της ελευθερίας της. Η εγκατάσταση των παλιννοστούντων βρισκόταν σε εξέλιξη. Ο Νίκος Καζαντζάκης ως Τμηματάρχης του Υπουργείου Περιθάλψεως είχε επισκεφτεί τη Δυτική Θράκη με σκοπό την εγκατάσταση των Καυκάσιων προσφύγων, οι μαθητές του γυμνασίου της πόλης πλημμύρισαν και πάλι την αυλή του, ενώ με ανακοινώσεις προσκαλούνταν οι γονείς να εγγράψουν τα παιδιά τους, τα ιαματικά λουτρά Φερών (Τραιανούπολης) με ανακοινώσεις τους, δια του διευθυντού Ν.Δ. Ράσκελη γνωστοποιούσαν την επαναλειτουργία τους, οι βιοτεχνίες έβαζαν τις μηχανές μπροστά ζητώντας εργάτες, όπως το εμποροραφείο του Απόστολου Καρακώστα που ζητούσε εργάτες ζακέτας (οι αδελφοί Καρακώστα στον επαγγελματικό οδηγό του Γ.Ν. Μιχαήλ 1920 αναγράφονται ως έμποροι αλεύρων και αποικιακών - εισαγωγείς/εξαγωγείς), κ.λ.π.
Η εφημερίδα ΖΟΥΡΝΑΛ του Παρισιού έχει πλούσιο αφιέρωμα στον Έλληνα βασιλιά Αλέξανδρο, που αναδημοσιεύει η εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ στις 23 Μαΐου 1920.
Μεταφέρω μια μικρή παράγραφο: «Αλλά συνηθίζει κανείς και εις το επάγγελμα και του βασιλέως όπως και με όλα τα άλλα. Εξάλλου, αι σοφαί χείρες του κ. Βενιζέλου δεν έθεσαν επί του εφηβικού τούτου μετώπου παρά ένα Στέμμα απείρως ελαφρόν. Ο μέγας πολιτικός εκράτησε δια τους στερεούς ώμους του το βάρος της εξουσίας. Ο νέος βασιλεύς δεν επεφορτίστη στην αρχήν παρά με τας απολαύσεις του τίτλου του. Αλλά σιγά - σιγά, με το εξαιρετικόν εκείνο μέτρο που χαρακτηρίζει το Ελληνικόν Πνεύμα ο Αλέξανδρος ο βασιλεύς των Ελλήνων συνήθισε με την κατάστασίν του. Βασιλεύει ήδη επί μιας Ελλάδος σημαντικώς αυξηθείσης. Όπως ο Αλέξανδρος της ιστορίας (Ο Μέγας) αυξάνει το κράτος του εφ΄ όλης της Μακεδονίας και μέχρι και της Μικράς Ασίας…».
Να προσθέσω ότι την περίοδο εκείνη υπήρχαν έντονες φήμες περί παραιτήσεως του Αλέξανδρου από το θρόνο και ότι αυτός δεν θα επέστρεφε στην Ελλάδα, λόγω των προβλημάτων που υπήρχαν από το γάμο του με την Ασπασία. Σκεφτόταν σοβαρά ν΄ ακολουθήσει αυτό που του πρόσταζε η καρδιά του. Τότε υπήρξαν κάποιες φήμες ότι ο θρόνος της Ελλάδος θα προσφερόταν σε Αγγλο πρίγκιπα. (https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/72042463)
Μάλιστα, όπως γράφει η εφημερίδα "La epoca" και αναδημοσιεύει η εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, στις 9/5/1920 στον Βενιζέλο αποδίδονταν χειρισμοί για να εξαναγκαστεί ο Αλέξανδρος σε παραίτηση, ώστε να έρθει στη θέση του Άγγλος πρίγκιπας, κάτι που διέψευσαν όλοι οι πρεσβευτές στην Ευρώπη, κατόπιν εντολής της Κυβέρνησης.
Όμως τα περί παραιτήσεως του Αλέξανδρου δεν έλεγαν να κοπάσουν. Έτσι βρίσκουμε τηλεγράφημα από τη Ρώμη στις 30/5/1920 που έγραφε ότι υπάρχουν έντονες φήμες ότι ο βασιλιάς Αλέξανδρος δε θα επέστρεφε στην Ελλάδα, λόγω των προβλημάτων που υπήρχαν από το γάμο του: «King Alexander will not return to Greece owing to public and political disapproval of his marriage».
Ο Αλέξανδρος εντωμεταξύ είχε παρατείνει την επίσκεψή του στο εξωτερικό.
Στις 31 Μαΐου 1920 ο Βενιζέλος ευρισκόμενος στο Παρίσι για τα εθνικά ζητήματα θα συναντήσει τον βασιλιά Αλέξανδρο στο ξενοδοχείο του. Φαίνεται ότι εκείνη η συνάντηση ίσως να έπαιξε καθοριστικό ρόλο για την αλλαγή της απόφασης του Αλέξανδρου.
Στις 17 Ιουνίου 1920 τηλεγράφημα από τη Ρώμη ανακοίνωνε την αναχώρηση του βασιλιά Αλέξανδρου μετά της Ασπασίας Μάνου - μέσω Βενετίας για τον Πειραιά.
Πράγματι ο Αλέξανδρος επέστρεψε στον Πειραιά με το πλοίο "Νάρκισσος" στις 22 Ιουνίου 1920.
Πριν το πλοίο επιστρέψει στον Πειραιά θα κάνει τετράωρη στάση στο νησί του Πόρου, όπου ο βασιλιάς θα εγκαταστήσει την σύζυγό του στο σπίτι του Τομπάζη. Το σπίτι είχε νοικιαστεί για να φιλοξενήσει την Ασπασία Μάνου με την αδελφή της Ρωξάνη.
Ο ελληνικός στρατός εντωμεταξύ προέλαυνε στην Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία.
Η εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ στις 3 Ιουλίου 1920 είχε την είδηση της αναχώρησης του βασιλιά για τη Θράκη με το Θωρηκτό ΑΒΕΡΩΦ νυχτερινές ώρες της 2ας Ιουλίου. Προορισμός το Δεδέαγατς, η Γκιουμουλτζίνα και άλλες πόλεις της Δυτοκής Θράκης. Στο μόνο δημοσιογράφο που παραχωρήθηκε άδεια να συνοδεύσει τότε τον βασιλιά ήταν ο Αντώνης Σκουλούδης** της εν λόγω εφημερίδας.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα το Θ/Κ ΑΒΕΡΩΦ κατέπλευσε πρώτα στη Σμύρνη χωρίς ο Αλέξανδρος να αποβιβαστεί εκεί. Επί του πλοίου επιβιβάστηκαν ο Ύπατος Αρμοστής Στεργιάδης και η Ασπασία Μάνου. Η βασιλική σύζυγος που είχε καταταχθεί στον Ερυθρό Σταυρό, είχε φθάσει στη Σμύρνη με το πλοίο ΠΟΛΙΚΟΣ. (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 5/7/1920).
Το Θ/Κ ΑΒΕΡΩΦ μετά παραμονή ολίγων ωρών στο λιμάνι της Σμύρνης απέπλευσε για τα Δαρδανέλλια με κατεύθυνση τον Πάνορμο και την Ραιδεστό.
Στις 8 Ιουλίου 1920, μετά σχεδόν δυο μήνες ελευθερίας οι κάτοικοι του Δεδέαγατς θα υποδεχτούν με ενθουσιασμό τον βασιλιά Αλέξανδρο.
 |
| Ο Δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης υποδέχτηκε τον Βασιλιά Αλέξανδρο (Αρχείο Παναγιώτου / ΓΑΚ ΕΒΡΟΥ) |
Κατά την επίσκεψη εκείνη ο Δήμαρχος Εμμανουήλ Αλτιναλμάζης θα προσφωνήσει το Βασιλιά ως εξής:
Στις 12/25 Οκτωβρίου 1920 θα επέλθει ο απρόσμενος θάνατος του νεαρού βασιλιά, μετά από σηψαιμία που προκλήθηκε από το δάγκωμα μιας μαϊμούς.
Νωρίτερα το Πατριαρχείο είχε δεχθεί να υποβάλλει προτάσεις για ν΄ αναγνωριστεί ο γάμος του Αλέξανδρου και της Ασπασίας, σύμφωνα με τις παραδόσεις του Βυζαντίου, όπου ο αυτοκράτορας μπορούσε να παντρευτεί θνητή. Όμως ο θάνατος του Αλέξανδρου πρόλαβε τις εξελίξεις. (εφημερίδα ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 14/10/1920).
Είναι εντυπωσιακό ότι όλο το παραπάνω διάστημα οι παρεμβάσεις του έκπτωτου βασιλιά Κωνσταντίνου στις εφημερίδες της εποχής ήταν συχνότατες. Είχε την πεποίθηση ότι πολύ σύντομα θα επέστρεφε στην Ελλάδα. Δεν ήταν λίγες οι φορές που στις διασκέψεις συζητιόταν έντονα και το θέμα του Κωνσταντίνου και της επιστροφής ή μη στο θρόνο. Ο θάνατος του Αλέξανδρου επίσπευσε τα γεγονότα.
Στις 1 Νοεμβρίου 1920 θα διεξαχθούν οι καταστρεπτικές για τον Βενιζέλο εκλογές. Ο ίδιος θα αναχωρήσει από την Ελλάδα ενώ, μετά από δημοψήφισμα, θα επανέλθει ο έκπτωτος βασιλιάς Κωνσταντίνος.
Το Μάρτιο του 1921 η Ελλάδα προετοιμαζόταν να γιορτάσει τα 100 χρόνια της Εθνικής Παλιγγενεσίας 1821-1921. Εκείνο το μήνα η Ασπασία Μάνου έφερνε στον κόσμο την κόρη της, καρπό του έρωτά της με το βασιλιά Αλέξανδρο στις 12/25 Μαρτίου 1921.
Η γέννηση, που ήρθε πέντε μήνες μετά το θάνατο του Αλέξανδρου πέρασε στα ψιλά των εφημερίδων: «Η κ. Ασπασία Μάνου, χήρα του αλησμόνητου βασιλέως Αλεξάνδρου έτεκεν θήλυ. Η μήτηρ και το βρέφος υγιαίνουσι». Στη νεογέννητη δόθηκε το όνομα Αλεξάνδρα.
Ο λόγος που η γέννηση εκείνη πέρασε στα ψιλά μάλλον οφειλόταν στο ότι ο γάμος του Αλέξανδρου και της Ασπασίας δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί. Ως κυρία Ασπασία Μάνου αναφερόταν τουλάχιστον έως και το 1922, που η βασιλική οικογένεια έφυγε οριστικά από την Ελλάδα.
Στις 18/9/1921 υπογράφηκε το διάταγμα με τις μετονομασίες των τοπωνυμίων της Θράκης, σύμφωνα με την υπ΄ αριθ. 103294 από 19/8/1921 απόφαση της Γενικής Διοίκησης Θράκης.
Εκεί για πρώτη φορά το Δεδέαγατς αναγράφεται ως Αλεξανδρούπολη.
Εντωμεταξύ το γεγονός της μετονομασίας είχε ήδη διαρρεύσει. Μάρτυρας ο επιστολικός φάκελος των αδελφών Μαρτίνη & Π. Ανδρέου με ημερομηνία 13 Ιουλίου 1921. (www.alexpolisonline.com/2026/03/blog-post_44.html)
Τον Δεκέμβριο του 1935 ο εξόριστος Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ θα επιστρέψει στην Ελλάδα (ο έκπτωτος βασιλιάς Κωνσταντίνος και πατέρας του είχε πεθάνει τον Ιανουάριο του 1923).
Τον Ιούνιο του 1936 ο βασιλιάς Γεώργιος θα επισκεφτεί την Αλεξανδρούπολη. Ο Μητροπολίτης Ιωακείμ Καβύρης από τον άμβωνα του Αγίου Νικολάου προσφωνώντας τον βασιλιά θα πει μεταξύ άλλων: «Με χαράν απροσποίητον και βαθυτάτην συγκίνησιν, ο ευσεβής λαός της πολυδακρύτου Θράκης υποδέχεται σήμερον την Υμετέραν Μεγαλειότητα τον ευσεβάστον και λατρευτόν αυτού Βασιλέα εν τη πόλει εκείνη, ήτις το 1919 περιελθούσα εις την Ελλάδα, ζηλοτύπως φέρει την επωνυμίαν προς τιμήν του αειμνήστου αυταδέλφου Σου Βασιλέως Αλεξάνδρου, πρώτου αποβιβασθέντος προς επίσκεψιν της απελευθερωθείσης Θράκης». (www.alexpolisonline.com/2020/09/1936.html)
Ο μεγάλος έρωτας του Αλέξανδρου και της Ασπασίας δεν είναι λίγες οι φορές που ενέπνευσε το λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό χώρο, ενώ επανέρχεται στην επικαιρότητα έως και σήμερα, σε συνδυασμό και με το θάνατο του Αλέξανδρου και τις επιπτώσεις που είχε αυτός στα εθνικά ζητήματα της εποχής:
1. Το περιοδικό ΜΠΟΥΚΕΤΟ από τον Δεκέμβριο του 1933 έως και το 1934 δημοσιεύει σε συνέχειες «Το μυθιστόρημα της καρδιάς μου - Ένας έρως με ακάνθινο στέμμα».
Ο συγγραφέας γράφει στην υποσημείωσή του ότι πρόκειται περί αυθεντικής βιογραφίας της Α.Β.Υ. της πριγκίπισσας Ασπασίας, χήρας του αλησμόνητου βασιλέως Αλεξάνδρου. Η συγγραφή και δημοσίευση προήλθε μετά από 2–3 συναντήσεις που είχε με την Ασπασία στο σπίτι του θείου της Αλέξανδρου Αργυρόπουλου, ανωτέρου διπλωματικού υπαλλήλου στο Λονδίνο. Κατά τις συναντήσεις εκείνες απεκάλυψε ότι η κόρη της Αλεξάνδρα ήταν εσώκλειστη στο σχολείο Heathfield και ότι η ίδια διαμένει το χειμώνα στο Λονδίνο για να είναι κοντά της, ενώ το καλοκαίρι έκαναν διακοπές μαζί στο σπίτι τους στη Βενετία.
Το μυθιστόρημα περιέχει αρκετές πληροφορίες για τη ζωή της Ασπασίας με την κόρη της Αλεξάνδρα τη χρονική περίοδο κατά την οποία έδινε συνέντευξη στο περιοδικό, ενώ στη συνέχεια υπάρχουν λεπτομερείς αφηγήσεις για την παιδική της ηλικία, τη σχέση της με τον Αλέξανδρο καθώς και τα προβλήματα που είχαν προκύψει από το γάμο τους και τελειώνει με το ταξίδι του βασιλιά στη Σμύρνη και το θάνατο του. Δεν ασχολείται καθόλου με το ταξίδι του Αλέξανδρου στη Δυτική Θράκη.
2. Ο Αλ. Ζαούσης έγραψε το «Αλέξανδρος και Ασπασία, 1915–1920, έκδ. 2000.
3. O Γ. Ρούσσος το 1973 ανέβασε τη θεατρική παράσταση «Βασιλικό Ρομάντσο»΄ με τους Κώστα Καρά και Μαίρη Χρονοπούλου στο ρόλο Αλέξανδρου και Ασπασίας κ.λ.π., κ.λ.π.
Υ.Γ.
* Ο Σίμος Μενάρδος, που είδαμε στην αρχή στο λόγο του στις 13 Μαΐου 1920 είχε αναφερθεί και στην πόλη του Αδριανού την Αδριανούπολη, η απελευθέρωση της οποίας ολοκληρώθηκε στις 12/7/1920, παρουσία του βασιλιά Αλέξανδρου Α΄ της Ελλάδας.
Σχετικά με την αναφορά του Μενάρδου και στην Αδριανούπολη στις 13/5/1920 εκτιμώ ότι έγινε γιατί ήταν ήδη γνωστή η παραχώρηση της Θράκης, συμπεριλαμβανομένης και της Αδριανούπολης έως τη γραμμή της Τσατάλτζας στην Ελλάδα (Συνδιάσκεψη του ΣΑΝ ΡΕΜΟ 19-26 Απριλίου 1920).
** Ο Αντώνης Σκουλούδης, ο δημοσιογράφος της εφημερίδας ΠΑΤΡΙΣ το 1919 είχε επισκεφθεί περιοχές του Εύξεινου Πόντου, καταγράφοντας την καταστροφή και την ερήμωση των ελληνικών περιοχών. Οι εντυπώσεις του θα δημοσιευθούν στην εφημερίδα, ενώ το ίδιο έτος θα ενσωματωθούν σε μικρό πόνημα με τίτλο «Έρημες Χώρες, Νεκρές Πολιτείες».
- Στη μικρή Αλεξάνδρα, την κόρη του εκλιπόντος Αλέξανδρου και της Ασπασίας Μάνου, δόθηκε ο τίτλος της «Α.Β.Υ. Πριγκίπισσα της Ελλάδας και της Δανίας».
Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, λίγο πριν αυτός και η οικογένειά του αναγκαστούν και πάλι να πάρουν το δρόμο της εξορίας το 1922, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, μερίμνησε να αποκαταστήσει την εγγονή του. Η πριγκίπισσα Αλεξάνδρα παντρεύτηκε τον βασιλιά Πέτρο της Γιουγκοσλαβίας το Μάρτιο του 1944.
Και κλείνω με το ότι το Δεδέαγατς μετά την απελευθέρωση για μικρό διάστημα ονομάστηκε Νεάπολις (ως νέα πόλις), για ν΄ ακολουθήσει η μετονομασία της σε Αλεξανδρούπολη (18/9/1921).
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να προσθέσω ότι η μοναδική (ίσως) εφημερίδα που δημοσίευσε τη μετονομασία του Δεδέαγατς σε Νεάπολη, όπως ήταν η επιθυμία του Μητροπολίτη Ιωακείμ, ήταν ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΠΟΝΤΟΣ του γιατρού Θεοφύλακτου Θεοφυλάκτου το Νοέμβριο του 1920. Η εφημερίδα εκδίδονταν στο Βατούμ. Ήταν το τελευταίο φύλλο κυκλοφορίας της.
Είναι γνωστό ότι, όταν στα τέλη Οκτωβρίου 1920 ο Μητροπολίτης Ιωακείμ αναχωρούσε από το Δεδέαγατς για την Κωνσταντινούπολη είχε ζητήσει από τη Δημογεροντία «όπως προβώσιν αρμοδίως εις την επισημοποίησιν της πράξεως δια της εκδόσεως του σχετικού Βασιλικού Διατάγματος», ώστε «να μετονομαστεί το Δεδέαγατς σε Νεάπολις» (από τη μεταπτυχιακή του πατρός Αθανάσιου Γραμμένου, η οποία καλύπτει την περίοδο της Μητρόπολης Αλεξανδρούπολης έως το 1925).
Ο Θ. Θεοφυλάκτου, ως αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου των Ποντίων, που είχε καταφύγει από το Βατούμ στην Κωνσταντινούπολη, όπου μετέφερε και το ιατρείο του συνεργαζόταν με τον Μητροπολίτη Ιωακείμ για τους πρόσφυγες. Ο Μητροπολίτης ήταν πρόεδρος της επιτροπής που είχε ορίσει το Πατριαρχείο για την περίθαλψη των προσφύγων. Δεν αποκλείεται ο ίδιος ο Ιωακείμ να έδωσε την είδηση της μετονομασίας του Δεδέαγατς σε Νεάπολις.
Ο Θεοφύλακτος Θεοφυλάκτου διετέλεσε Γενικός Διοικητής Θράκης στην Κυβέρνηση Βενιζέλου τον Ιούλιο του 1928.
Ουρανία Πανταζίδου
Υποπλοίαρχος Π.Ν. (ε.α)
[post_ads]
ΣΧΟΛΙΑ