Το 1948 πάνω από 3.000 παιδιά από το Νομό Έβρου μεταφέρθηκαν σε Παιδοπόλεις της Νότιας Ελλάδας, στις Παιδοπόλεις της Φρειδερίκης όπως τις αποκαλούσαν.
Ήταν 2 Απριλίου του 1948 όταν το Αρματαγωγό του Πολεμικού Ναυτικού "ΑΛΙΑΚΜΩΝ" (LST 3002) κατέπλευσε στο λιμάνι του Πειραιά μεταφέροντας 1.186 παιδιά από το Νομό Έβρου.
Η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ στις 3/4/1948 γράφει ότι επρόκειτο για παιδιά από 40 χωριά της Περιφέρειας Διδυμότειχου ηλικίας 3 - 16 ετών. Κατά την υποδοχή μαθήτριες των σχολείων του Πειραιά τους πρόσφεραν σταφιδόψωμα, σοκολάτες και καραμέλες.
Τα παιδιά εκείνα αποτελούσαν την πρώτη αποστολή στις Παιδοπόλεις της Νότιας Ελλάδας, σε εφαρμογή του σχεδίου της βασίλισσας Φρειδερίκης, για την απομάκρυνση των παιδιών από την Βόρειο Ελλάδα.
Για την ιστορία να προσθέσω ότι το 1947, με πρωτοβουλία της βασίλισσας Φρειδερίκης ιδρύθηκαν 52 Παιδοπόλεις σε διάφορες πόλεις της χώρας που, σύμφωνα με τους δημιουργούς τους αποτέλεσαν ιδρύματα «φιλοξενίας και περίθαλψης απροστάτευτων και ορφανών παιδιών».
Οι αποστολές παιδιών των Βορείων Επαρχιών συνεχίστηκαν προς τις Παιδοπόλεις, όσο συνεχίζονταν ο καταστρεπτικός εμφύλιος και η απομάκρυνση παιδιών προς τις κομμουνιστικές Βαλκανικές χώρες (Λαϊκές Δημοκρατίες) από τους αντάρτες.
Εικοσιοκτώ χιλιάδες Ελληνόπουλα (28.000) ηλικίας 3 - 14 ετών αρπάχτηκαν το 1948 από Έλληνες κομμουνιστές αντάρτες. Το είπαν Παιδομάζωμα του σύγχρονου Ελληνισμού. Σύμφωνα με τον Γεώργιο Μανούκα, παλιό κομμουνιστή και Γενικό Επιθεωρητή του Παιδομαζώματος το αρχικό σχέδιο προέβλεπε την απομάκρυνση προς τις Λαϊκές Δημοκρατίες πάνω από 50.000 παιδιών.
Ο Νίκος Ραδίτσας στο βιβλίο του "Το Δεύτερο Παιδομάζωμα 1948" (έκδ. Σεπτ. 1977) γράφει ότι από το Νομό Έβρου στις 19 Μαρτίου 1948 οι αντάρτες είχαν πραγματοποιήσει ομαδικές αρπαγές παιδιών, γυναικών και ανδρών από διάφορα χωριά. Από τους Ασβεστάδες πήραν 150 παιδιά με τις μητέρες τους, από το Ασπρούτι 41 άτομα, από τα Βρυσικά 18 γυναίκες και 183 παιδιά, από τη Μάνη 112 άτομα και από την Κερκίνη γυναίκες και παιδιά ανεξακρίβωτου αριθμού.
Πριν κλείσει ο μήνας θα ξεκινήσουν οι μετακινήσεις παιδιών από τη Βόρεια Ελλάδα προς τις Παιδοπόλεις της Φρειδερίκης, όπως τις αποκαλούσαν.
Θα ήθελα στο σημείο αυτό ν΄ ανοίξω μια παρένθεση και να μεταφέρω την ανάμνηση ενός παιδιού των Παιδοπόλεων και το πως αντιλαμβανόταν την έννοια του παιδομαζώματος.
Αναστάσιος Τερζούδης από τους Μεταξάδες:
«Το έτος 1948 το παιδομάζωμα έγινε πυκνότερο από τους αντάρτες. Έπαιρναν τα παιδιά και τα πήγαιναν στο παραπέτασμα.
Το δεύτερο παιδομάζωμα τότε έγινε από τη Φρειδερίκη. Ήρθε ένα αυτοκίνητο στρατιωτικό και έπαιρνε τα παιδιά, όσα είχανε μείνει από τους αντάρτες. Εγώ έπαιζα σε ένα υπόστεγο της εκκλησίας. Βλέπω τον πατέρα μου να τρέχει, πήγαινε προς το σπίτι νομίζοντας πως θα με βρει εκεί. Με πήρε από το χέρι και με πήγε στο αυτοκίνητο. Χωρίς ρούχα, χωρίς τίποτα με πέταξε σαν δέμα στο αυτοκίνητο.
– "Θα έλθω στο Διδυμότειχο να σε βρω", μου φώναξε…
Εμάς μας πήγαν στην Ορεστιάδα και από εκεί στο Διδυμότειχο. Περίμενα να έλθει ο πατέρας μου, αλλά είχε γίνει άφαντος…».
Το παιδί εκείνο δε ξαναείδε τους γονείς του. Από την Αλεξανδρούπολη βρέθηκε στην Παιδόπολη της Σύρου.
 |
| Ατομικόν Δελτίον Αναστασίου Τερζούδη από Μεταξάδες Διδυμοτείχου |
Σε παλαιότερο άρθρο μου είχα αναφερθεί σ΄ ένα άλλο παιδί, επίσης από τον Έβρο, τον 13χρονο Ηρακλή Λ. Σαριαννίδη από το χωριό Μελία της Αλεξανδρούπολης, που βρέθηκε από την «απέναντι όχθη», στο βουνό και από εκεί τρόφιμος σε μια ξένη χώρα. Ξαναείδε τους γονείς του έπειτα από πολλά χρόνια, όταν επετράπη η επικοινωνία μεταξύ τους. (www.alexpolisonline.com/2018/06/13.html)
Στο παρόν πρόθεσή μου είναι απλά και μόνο να μεταφέρω κάποια γεγονότα, ως συμπλήρωμα του μικρού πονήματος, που είχαμε εκδώσει με το σύλλογό μας στη Σύρο το 2010 με τίτλο «Τα Βάσανα Μικρών Ανθρώπων. Από τον Έβρο στη Σύρο - Παιδοπόλεις» του Δημητρίου Ν. Χάλαρη.
(Κλείνω την παρένθεση).
Το Α/Γ ΑΛΙΑΚΜΩΝ έδεσε στον όρμο Άγιος Γεώργιος Κερατσινίου, δίπλα στο Α/Γ ΠΗΝΕΙΟΣ (3006). Στις 10:30 τα παιδιά άρχισαν να αποβιβάζονται από το πλοίο.
 |
| Το Α/Γ ΑΛΙΑΚΜΩΝ (3002) αποβιβάζει παιδιά από τον Έβρο |
Στα πλακάτ που κρατούσαν τα παιδιά υπήρχαν διάφορα συνθήματα, όπως: «Σας ευχαριστούμε για τα χριστιανικά και πατριωτικά σας αισθήματα» ή «Είμεθα και θέλουμε να ζήσουμε Ελληνόπουλα».
Άλλα πάλι έγραφαν: «Χριστέ μας σε παρακαλούμε, να μας προστατεύσης, να μας κάμης καλούς χριστιανούς, να χαρίσης ειρήνη στο Έθνος μας και να μας αξιώσης να ξαναγυρίσουμε στους αγαπητούς μας γονείς».
Ο δημοσιογράφος της εφημερίδας ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, που κάλυψε το γεγονός φωτογράφησε κάποια από τα παιδιά. Στη λεζάντα αναγράφονται τα ονοματεπώνυμα και το χωριό των παιδιών...
ΣΗΜ. Σχετικά με το χωριό Τονάβα Αλεξανδρουπόλεως, που γράφει ο δημοσιογράφος, το δίχως άλλο πρόκειται για το χωριό του Άβαντα (τον - Άβα). Όσο για την Τοπαρίδου Οσία από το χωριό Νέα Σύμη, μάλλον εννοεί Τοπαλίδου Οσία από την Αισύμη. Όπως ενημερώθηκα από κάτοικο της Αισύμης υπάρχει το όνομα αυτό στο χωριό τους. Φαίνεται πως η ντοπιολαλιά των παιδιών του Έβρου είχε δυσκολέψει τον δημοσιογράφο της Αθήνας.
Η ίδια εφημερίδα γράφει ότι τα παιδιά ήταν από Αλεξανδρούπολη, Σουφλί και Διδυμότειχο και ότι τα υποδέχθηκαν στην προκυμαία ο Υπουργός Πρόνοιας Δεσύλλας, φιλάνθρωπες κυρίες της Αθηναϊκής Κοινωνίας, μέλη του Ερυθρού Σταυρού και του Πατριωτικού Μετώπου, που θα τα συνόδευαν στα κέντρα φιλοξενίας. Επίσης ο Αμερικανός επιτετραμμένος καθώς και διάφορες άλλες αντιπροσωπείες, που προσέφεραν δώρα στα παιδιά κι ένα χάδι, ώστε να νιώσουν φροντίδα και ασφάλεια.
Είναι συγκινητική η περιγραφή της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, που σημειώνει ότι τα περισσότερα παιδιά δεν έφεραν παπούτσια και είχαν τα πόδια τους τυλιγμένα με υφάσματα ή προβιές και ότι τα ρούχα τους ήταν σε κακή κατάσταση.
Στο Καστρί μεταφέρθηκαν 380 παιδιά από τα 700 συνολικά που θα φιλοξενούνταν στο ομώνυμο ξενοδοχείο. Την επόμενη ημέρα τους επισκέφθηκε εκεί η βασίλισσα Φρειδερίκη.
Παιδιά μεταφέρθηκαν στην Καισαριανή, στο Βύρωνα, στο Περιστέρι, στο Μοσχάτο, στο Δουργούτι (Νέος Κόσμος), στην Κοκκινιά, στη Νέα Ιωνία, στο Π.Ι.Κ.Π.Α. Ν. Ιωνίας, στα Νέα Σφαγεία (σήμερα Ταύρος Αττικής), στο Μαρούσι και στο Κέντρο της Κοκκινιάς.
Δύο παιδιά που ήταν τυφλά μεταφέρθηκαν στο Ίδρυμα Τυφλών και ένα άρρωστο στο Νοσοκομείο Παίδων. Τα παιδιά τοποθετήθηκαν σε ομάδες, ανάλογα με τον τόπο προέλευσής τους. Υπήρχε μέριμνα ώστε τα αδέλφια και οι φίλοι, που ήταν από το ίδιο ή διπλανό χωριό να φιλοξενηθούν στον ίδιο χώρο.
Η εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ, που επίσης είχε ρεπορτάζ για την άφιξη των παιδιών, έγραψε ότι ο κόσμος που είχε μαζευτεί στην προκυμαία, έβλεπε στην κουπαστή εκατοντάδες προσωπάκια, που επάνω τους είχε μείνει ακόμη μια έκφραση φόβου. Όταν στις 10:30 άρχισαν να κατεβαίνουν από το πλοίο, τα πιο μικρά κρατιούνταν από το χέρι, σαν να ζητούσαν προστασία το ένα από το άλλο.
Και η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ στις 5/4/1948 γράφει για τη μεταφορά των παιδιών από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης με το Α/Γ ΑΛΙΑΚΜΩΝ.
Ο βουλευτής Έβρου Δημ. Παπανικολάου, θα επισκεφθεί τα παιδιά μετά την εγκατάστασή τους και θα ενημερώσει με τηλεγράφημα την εφημερίδα, για την άφιξη και τη φιλοξενία των παιδιών σε 14 ιδρύματα Αθηνών και Πειραιώς.
Στις 15/4/1948 η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ γράφει και για τη δεύτερη αποστολή παιδιών στη Νότια Ελλάδα. Τα παιδιά εκείνα είχαν μεταφερθεί από χωριά της Ορεστιάδας, την Περιφέρεια Σουφλίου και τους Μεταξάδες.
Η ίδια εφημερίδα ασχολείται με το θέμα και στις 19/4/1948. Γράφει ότι τα παιδιά φιλοξενήθηκαν αρχικά στην Αλεξανδρούπολη, στους διαμορφωμένους χώρους του Γ΄ Δημοτικού Σχολείου και στο Παράρτημα του Γυμνασίου, που βρισκόταν στον περίβολο του Ναού του Αγίου Νικολάου, στην Παιδαγωγική Ακαδημία και στον Εθνικό Παιδικό Σταθμό.
Στους χώρους εκείνους τα παιδιά έτυχαν της φροντίδας και εμβολιάστηκαν από αδελφές του Ερυθρού Σταυρού, υπό την επίβλεψη του Νομίατρου Έβρου Ηλ. Γιαννακάκη. Η εφημερίδα κάνει ειδική μνεία στις αδελφές του Ερυθρού Σταυρού Σουλτάνα Τσουκαλά και Πουπούλα Αλτιναλμάζη.
Τα παιδιά δέχθηκαν τη φροντίδα και από κυρίες του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων της πόλης, τις κυρίες και δεσποινίδες της Χριστιανικής Ενώσεως, όπου Πρόεδρος ήταν ο δερματέμπορος της πόλης Ιωάννης Γ. Καλτσίδης και από το προσωπικό του Παιδικού Σταθμού, με επικεφαλής την διευθύντρια Αλεξάνδρα Σπετσιώτη κ.α.
Η δεύτερη αποστολή με 1.070 παιδιά αναχώρησε από την Αλεξανδρούπολη με το Α/Γ ΣΑΜΟΣ.
Καθώς επιβιβάζονταν στο πλοίο τα παιδιά τραγουδούσαν: «Μάρκο, Μάρκο, μόνος σου θα μείνεις στα βουνά… γιατί η Ελλάδα προδότες δε γεννά».
Από εκείνα τα παιδιά τα 726 στάλθηκαν στις δύο Παιδοπόλεις της Σύρου. Τα υπόλοιπα είχαν αποβιβαστεί νωρίτερα στη Μυτιλήνη.
Κατά την άφιξη των παιδιών στο λιμάνι της Σύρου ο Δήμαρχος Σύρου Ευάγγελος Ξοχάκης τους μοίρασε λουκούμια, ενώ πλήθος κόσμου είχε συγκεντρωθεί για να τα υποδεχθεί.
Ο Νομάρχης Κυκλάδων Σ. Συριώτης με τηλεγράφημά του προς τον Νομάρχη Έβρου Γ. Παναγιωτόπουλο τον ενημέρωνε για την παραλαβή των παιδιών, την ένδυσή τους με καινούργια ρούχα και τη φιλοξενία 426 εξ αυτών στην εξοχική Έπαυλη της Ποσειδωνίας (Ντελλαγκράτσια). Δεσμεύθηκε δε προσωπικά στον ομόλογό του για τη φροντίδα και την επιστροφή τους στη δοξασμένη Θράκη.
(Σημ. Η εφημερίδα "Ελεύθερη Θράκη", που δημοσίευσε το παραπάνω τηλεγράφημα, μάλλον εκ παραδρομής γράφει το επώνυμο του Νομάρχη Κυκλάδων Λαυριώτης αντί Συριώτης).
Το αρχοντικό όπου είχαν φιλοξενηθεί τα παιδιά του Έβρου ήταν η Έπαυλη Ψιακή, σήμερα Ποιμαντικό Κέντρο «Άγιος Παύλος» της Καθολικής Επισκοπής Σύρου.
Κάποια από τα παιδιά, που δεν χώρεσαν εκεί τα μετέφεραν σε διπλανό αρχοντικό (παρακάτω φωτογραφία).
 |
| Το πρώην αρχοντικό Γεωργιάδη στην Ποσειδωνία, σήμερα αρχοντικό Κουλούρη - Νομικού |
Τα υπόλοιπα παιδιά παρέμειναν στην Ερμούπολη, στην Παιδόπολη "Άγιος Ανδρέας", όπου σήμερα βρίσκεται το νοσοκομείο του νησιού.
 |
| Ο μικρός Αν. Τερζούδης μπροστά από την Παιδόπολη Άγιος Ανδρέας |
Η είδηση ότι η Ερμούπολη θα φιλοξενούσε τα παιδιά του Παιδομαζώματος είχε κυκλοφορήσει αρκετά νωρίτερα στο νησί. Η μαθητική κοινωνία της Σύρου είχε εκδηλώσει το ενδιαφέρον της, δίνοντας θεατρική παράσταση στο θέατρο Απόλλων, για να συγκεντρώσει χρήματα για την ανακούφιση των παιδιών.
 |
| Παιδιά από τους Μεταξάδες Έβρου με προσωπικό της Παιδόπολης Φωτογραφία από το πόνημα του Δ. Χάλαρη |
 |
| Τα Παιδιά του Έβρου (φωτογραφία από την Καθολική Επισκοπή Σύρου) https://episkopisyrou.gr |
Εκείνα τα παιδιά ποτέ δεν ξέχασαν τη Σύρο και τη φιλοξενία που έτυχαν από τους Συριανούς. Πολλά από εκείνα, χρόνια αργότερα επισκέπτονταν το νησί, ανασύροντας από τη μνήμη τους τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου και τη φιλοξενία των Συριανών.
Από μια τέτοια επίσκεψη είναι η παρακάτω φωτογραφία, όπου απεικονίζεται ο τρόφιμος της Παιδόπολης "Άγιος Χριστόφορος" της Ποσειδωνίας Χαρ. Καρκατσάς από το Πρωτοκκλήσι Σουφλίου. Είχε φιλοξενηθεί στην Παιδόπολη σε ηλικία 14 χρονών.
Στην επίσκεψη εκείνη τον είχε συνοδεύσει η κόρη του κ. Φώφη Υφαντή. (Είχα τη χαρά τότε να συναντηθώ και εγώ μαζί τους). Στη φωτογραφία διακρίνεται και ο αείμνηστος Συριανός Αργύρης Δαλέζιος, ανιψιός του Μάρκου Βαμβακάρη.
Να σημειώσω ότι οι αρχές του Έβρου είχαν δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για τα παιδιά των Παιδοπόλεων. Όπως οι Βουλευτές Έβρου Β. Μουτσόπουλος και Ι. Τυρής, που συνταξίδευσαν με τη 2η αποστολή των παιδιών και είχαν ενημερώσει με τηλεγράφημα την εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ για την υποδοχή που έτυχαν τα παιδιά και την εγκατάστασή τους στη Μυτιλήνη. Ανάλογη ενημέρωση έκαναν και για την επίσκεψή τους στην Παιδόπολη στο Καστρί Κηφισιάς, σημειώνοντας ότι όλα τα παιδιά φοιτούσαν ήδη στο σχολείο.
Στις 23 Ιουνίου 1948 ακολούθησε και άλλη αποστολή με 875 παιδιά της Περιφέρειας Διδυμότειχου με το Α/Γ ΑΛΦΕΙΟΣ. Όπως γράφει η εφημερίδα το θέαμα ήταν σπαραξικάρδιο με τον αναγκαστικό εκπατρισμό και τον αποχωρισμό από τη μητρική αγκαλιά κι έφερνε δάκρυα στα μάτια πολλών. Τα παιδιά κρατούσαν στα χέρια πλακάτ που έγραφε: «Τα Ελληνόπουλα της μαρτυρικής και αιματοβαμμένης Θράκης ευγνωμονούν την μητέρα Ελλάδα που τ΄ απήλλαξεν από τον κίνδυνο των εχθρών της πατρίδος».
Η ίδια εφημερίδα το επόμενο διάστημα ασχολείται με το θέμα της αποστολής παιδιών στις διάφορες Παιδοπόλεις, δημοσιεύοντας τις λίστες με τα ονοματεπώνυμα και την Παιδόπολη εγκατάστασής τους, τις οποίες υπογράφει ο Νομάρχης Έβρου.
(Δεν τις συμπεριέλαβα στο παρόν για οικονομία χώρου).
Μετά ένα χρόνο θ΄ αρχίσει ο σταδιακός επαναπατρισμός παιδιών.
Στις 10/8/1949 το ατμόπλοιο "ΗΛΙΟΥΠΟΛΙΣ" θα καταπλεύσει στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης μεταφέροντας 60 παιδιά που επέστρεφαν στα χωριά τους από τις Παιδοπόλεις της Νότιας Ελλάδας.
Οι αρχές της πόλης θα υποδεχθούν πανηγυρικά τα παιδιά, ενώ η Στρατιωτική μουσική παιάνιζε στην προκυμαία. (εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ 20/8/1949)
Την επομένη ημέρα 35 από εκείνα τα παιδιά με στρατιωτικά οχήματα μεταφέρθηκαν στη Μάκρη, τον τόπο καταγωγής τους. Εκεί στους συγκεντρωμένους γονείς, που παρέλαβαν τα παιδιά τους μίλησε ο Αρχιμανδρίτης των Ε.Δ. Φιλιππαίος. Τα υπόλοιπα παιδιά μεταφέρθηκαν στο Σουφλί.
Το πόση σημασία είχε δοθεί στην υποδοχή των πρώτων επαναπατριζόμενων παιδιών φαίνεται και από την παρακάτω Διαταγή, που υπογράφει ο Διοικητής Ταξίαρχος Στέφανος Πρόκος (διετέλεσε και Βουλευτής Έβρου μετά την αποστρατεία του).
Το έγγραφο, που βρήκα στα ΓΑΚ Έβρου κάνει λόγο για την υποδοχή 35 παιδιών της Μάκρης. Όμως όπως είδαμε παραπάνω στην αποστολή είχαν συμπεριληφθεί και 25 παιδιά από το Σουφλί.
 |  |
Σημ. Η τρίτη σελίδα της διαταγής – την οποία δε συμπεριέλαβα για οικονομία χώρου, αναφέρει ότι τελετάρχης είχε οριστεί ο Ταγματάρχης ΠΖ Ιωάννης Καραβασίλης με βοηθούς τον Υπολοχαγό Ιωάννη Γιαννούση, έναν αξιωματικό της Χωροφυλακής κι ένα Λοχία της Ε.Σ.Α.
Ο Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης Ι. Κουταβέλης με έγγραφό του στις 10/8/1949 καλούσε τις οργανώσεις της πόλης να συμμετέχουν στην υποδοχή των παιδιών.
Θα ήθελα να επισημάνω ότι ο επαναπατρισμός και των υπολοίπων παιδιών θ΄ αργούσε ακόμη…
Για τα παιδιά που έμειναν πίσω το δίχως άλλο η νοσταλγία της οικογένειας και η επανασύνδεση μαζί της θα φούντωνε το επόμενο διάστημα.
Ενδεικτική της νοσταλγίας είναι η φωτογραφία του τρόφιμου Άγγελου Καζακούδη, όπου στο πίσω μέρος της γράφει: «Πάνε την φωτογραφία μου την πόρτα να χτυπήσει, ν΄ ανοίξει η μανούλα μου να με γλυκοφιλήσει».
Η φωτογραφία είναι του 1949. Ο Α. Καζακούδης θα επισκεφθεί τη Σύρο για προσκύνημα έπειτα από 62 χρόνια. Με μάτια βουρκωμένα και γεμάτος παιδικές αναμνήσεις.
 |
| 1ος από αριστερά ο Άγγελος Καζακούδης από τη Ζώνη Έβρου (Από το πόνημα του Δ. Χάλαρη "Τα Βάσανα Μικρών Ανθρώπων. Από τον Έβρο στη Σύρο - Παιδοπόλεις") |
Παραλειπόμενα… Ο Αλεξανδρουπολίτης Γεώργιος Βαρελάς στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Σύρου
Την περίοδο που τα παιδιά του Έβρου βρισκόταν στη Σύρο, θα φθάσει στο νησί ένας νέος από την Αλεξανδρούπολη για να καταταγεί στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών. Το όνομά του Γεώργιος Βαρελάς.
Ο νέος αυτός ήταν γνωστός θεατρικός συγγραφέας της Αλεξανδρούπολης και όχι μόνο. Λίγο πριν καταταγεί βρισκόταν στην Αθήνα, όπου είχε γράψει μια σειρά από θεατρικά νούμερα με εθνικό περιεχόμενο, που παίχθηκαν στο Σπίτι του Στρατιώτη Αθηνών από το θίασο του Γενικού Επιτελείου Στρατού Φωφώς Λουκά.
Στη συνέχεια και πριν αναχωρήσει για τη Σύρο είχε επισκεφθεί την Αλεξανδρούπολη. Κατά την ολιγοήμερη παραμονή του στην πόλη έγραψε ακόμη δύο επιθεωρήσεις για λογαριασμό των Μ.Α.Υ. και την Εθνική Νεολαία Χιτών με τίτλο "Συναγερμός" και "Δεν πειράζει, ας τα ξεχνάνε" αντίστοιχα. (εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ, 17/6/1948).
Το έργο "Συναγερμός" παρουσιάστηκε στο κινηματοθέατρο ΗΛΥΣΙΑ στις 28 Αυγούστου 1948. Η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ στις 2/9/1948 όπως και στις 6 Σεπτεμβρίου αφιερώνει πλούσιο ρεπορτάζ για τα κείμενα του Βαρελά, την παράσταση και τους συντελεστές.
Στην παράσταση συμμετείχε ο Καλλιτεχνικός Όμιλος του Λόχου Μ.Α.Υ. Την ορχήστρα οργάνωσε και διεύθυνε ο μουσικός της πόλης Χριστόφορος Παπαδόπουλος. Στην ορχήστρα με 18 όργανα συμμετείχαν οι: Λουκία Ξανθάκη στο πιάνο, οι αδελφές Ασπρομάλλη και Λ. Λενούδια στα βιολιά, η Κανέλα Τράγκα στην κιθάρα, οι Άγγελος Μαστραγγελής και Ν. Μπουμπόπουλος στα βιολιά, ο Θ. Χαραλαμπίδης σόλο μανδολίνο - μανδόλα, οι Δ. Πατρώνας, Αλ. Γραμματικός και Χρ. Μακαρίτης στο ακορντεόν, οι Θ. Μπακιρτζής και Ν. Ντουμπρίδης στις κιθάρες, ο Γ. Κανακίδης στην κορνέτα και ο Παν. Παπαμαλής στη τζαζ.
Άλλοι συντελεστές ήταν: καλλιτεχνικός διευθυντής Κλήμης, υποβολέας Αίολος Βαρελάς αδελφός του συγγραφέα, σκηνογράφος Ζωρζ Ασπρομάλλης, φωτισμός Καραμπέτ Παπαζιάν.
Τους ρόλους ερμήνευσαν: Νίτσα Δελημιχάλη, Φούλα Παπαδοπούλου, Δώρα Βαγιανού, Μ. Σπαταλάς, Ρούλα Τσάμη, Ρίτα Βουτσά, Β. Πασχαλίδης, Σ. Αναγνώστου, Ευαγγελία Χαμηλάκη, Χ. Καπάνταης, ενώ ο Γ. Γούδας έπαιξε και σκηνοθέτησε την παράσταση.
Για την ιστορία ν΄ αναφέρω ότι στο Β΄ μέρος παρουσιάστηκαν κείμενα του Στ. Μπεναρδή με τη συμμετοχή και κάποιων ακόμη ερασιτεχνών ηθοποιών.
Αξίζει να σημειώσω ότι ο Μπεναρδής υπήρξε σπουδαίος αθλητής και συγγραφέας. Το βιβλίο του με τίτλο "Σύγχρονος σωματική αγωγή", εκδ. Γ. Αποστολίδη εκδόθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1950.
Ανάμεσα στους θεατές που παρακολούθησαν την παράσταση ήταν ο Νομάρχης Έβρου, ο Κυβερνήτης του ανθυποβρυχιακού πλοίου Βασ. Γεώργιος Β΄ ΙΙ (Ρ-17) Ευθ. Μενδρινός, ο Δήμαρχος Ι. Ρωμαντζάς κ.α.
Η παρακάτω φωτογραφία είναι από τη θεατρική παράσταση, που είχε δοθεί από τους παραπάνω διοργανωτές στον κινηματογράφο ΤΙΤΑΝΙΑ στις 26/12/1947.
Η εφημερίδα της Σύρου ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΚΟΣΜΟΣ στις 25/10/1948 αφιερώνει ολόκληρη στήλη στον κονφερασιέ Γ. Βαρελά, που συνέγραψε, σκηνοθέτησε και δίδαξε τα σκετς και τα νούμερα στους συμμαθητές του και που με την ατομικότητά του γέμισε την παράσταση. Ετοιμόλογος, σπινθηροβόλος σκόρπισε με τα καλογραμμένα νούμερα το γέλιο και το κέφι στους θεατές.
Και συμπληρώνει η εφημερίδα ότι πρόκειται για έναν έμπειρο συγγραφέα θεατρικών έργων και πολύμορφο καλλιτέχνη και πως στο εγχείρημά του βρήκε θερμό συμπαραστάτη το Διοικητή του Λοχαγό Α. Αγιοπετρίτη.
Τα θεατρικά σκετς του Βαρελά ερμηνεύτηκαν θαυμάσια από τους συμμαθητές του και τον ίδιο και ενθουσίασαν το κοινό. Τη σφραγίδα του έφεραν τα σκετς "Οι Εθνοφρουροί", "Ο Γράμμος", "Το παρακάναν΄ οι Μεγάλοι".
Δεν υστέρησαν ούτε και τα πιο ανάλαφρα, που σκόρπισαν το γέλιο όπως "Οι Τρεις Καμπαλέρος", "Στη Χώρα των Νέγρων", "Ελάτε να τα πούμε", "Ο Μίστερ Πιτ" κ.λ.π.
Επίσης το Νοέμβριο του 1948 ο Βαρελάς θα δώσει ακόμη μια παράσταση για λογαριασμό της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών Σύρου στο καφέ ΠΑΝΘΕΟΝ.
Στην παράσταση συμμετείχαν και απέδωσαν με επιτυχία τα κείμενά του οι: Χ. Στέφος απόφοιτος της Σχολής Σαραντίδου, Πετρίδης, Τσιστράκης, Λασκαρίδης, Γόρδος, Πατέρας, Κρημίτσας, Μαρτίνης, Γεωργίου, Αγγελόπουλος, Εξερζής.
Στην παράσταση συμμετείχε και ορχήστρα αποτελούμενη από τους: Μόζερ, Μεταλληνό, Σουγουλτζόγλου, Λαμπρινό, Φαρμακίδη, Τσέλη.
Η εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ στις 15/11/1948 είχε αναδημοσιεύσει το ρεπορτάζ της Συριανής Εφημερίδας με τίτλο "Ο συμπολίτης μας Βαρελάς θριαμβεύει"…
Ο Γεώργιος Βαρελάς όταν απολύθηκε από τη Σχολή της Σύρου στα τέλη του 1948 (μετά την παραπάνω θεατρική παράσταση) προσλήφθηκε στην ΣΟΚΟΜΠΕΛ, τη Βελγική εταιρεία πετρελαιοειδών στην Ελλάδα. (εφ. ΕΜΠΡΟΣ 24/11/1948).
Στη συνέχεια - μάλλον το 1957 θ΄ ασχοληθεί με την έκδοση εβδομαδιαίου περιοδικού ποικίλης ύλης, με τίτλο "ΤΑ ΘΕΑΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ".
Το 1959 το περιοδικό θα γίνει δεκαπενθήμερο με την ύλη του να καλύπτει τον κινηματογράφο κ.α.
Το 1965 με το περιοδικό ασχολούνται τ΄ αδέλφια του Αίολος και Στέλιος. Η διάρκεια ζωής του περιοδικού τελειώνει κάπου το 1990.
(www.searchculture.gr/aggregator/edm/ELIA/000100-33_484194)
Ο Αίολος Βαρελάς, που γεννήθηκε στη Σαμοθράκη το 1930 εργάστηκε αρχικά ως υπάλληλος της Αγροτικής Τράπεζας και γενικός γραμματέας των σχολών του Βασιλικού Εθνικού Ιδρύματος στην Αλεξανδρούπολη. Σε νεαρή ηλικία εξέδωσε την προσκοπική εφημερίδα «Ο Λύκος», ενώ αργότερα συνεργάσθηκε με άλλα έντυπα. Το 1957 άρχισε τη συνεργασία του στην έκδοση του δεκαπενθήμερου κινηματογραφικού περιοδικού «Τα θεάματα» ενώ από το 1964 ανέλαβε τη διεύθυνσή του (Wikipedia - εγκ. Χάρη Πάτση).
Ο Στέλιος Βαρελάς, όπως προκύπτει από το μαθητολόγιο του Γυμνασίου Αλεξανδρούπολης (ΓΑΚ Έβρου) γεννήθηκε το 1928 και ο Γεώργιος το 1922. Στο μαθητολόγιο αναγράφεται και το όνομα του Αίολου Βαρελά. Ο πατέρας τους Ευστράτιος ήταν ράφτης. Διέμεναν επί της οδού Πατριάρχου Γρηγορίου 53.
Υ.Γ.
- Σχετικά με τη λέξη Παιδόπολη και όχι Παιδούπολη η εφ. ΕΜΠΡΟΣ γράφει:
«Και ολίγα Ελληνικά χρειάζονται για να γράφεται η λέξις σωστά, Παιδόπολις και όχι Παιδούπολις. Η Αλεξάνδρου–πόλις μπορεί να λέγεται Αλεξανδρούπολις αλλά όχι και να παρασύρει την "πόλιν του παιδός" και να την κάνει ότι θέλει. Ας καθιερωθεί λοιπόν "Παιδόπολις"».
- Το μικρό πόνημα του Δημητρίου Χάλαρη "Τα Βάσανα μικρών Ανθρώπων. Από τον Έβρο στη Σύρο - Παιδοπόλεις", που εκδώσαμε στη Σύρο μοιάζει σαν να μην είχε ολοκληρωθεί τότε, μετά και τα νεότερα στοιχεία που ήρθαν αργότερα στην κατοχή μου.
Την εποχή εκείνη όμως, όταν για πρώτη φορά είχα αντικρίσει το υλικό που είχε σ΄ ένα ντοσιέ ο συγγραφέας, σε συνδυασμό και με την ηλικία του πίστευα πως έπρεπε να βρεθεί τρόπος να διασωθεί και να έρθει στην επιφάνεια και μαζί μ΄ αυτό κι ένα κομμάτι της ιστορίας του Ν. Έβρου. Και ας ήταν ελάχιστο το υλικό του ντοσιέ.
Το πόνημα εκδόθηκε με την οικονομική στήριξη της τότε Νομαρχίας Έβρου και παρουσιάστηκε στη Σύρο το καλοκαίρι του 2011, με την παρουσία και του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεταξάδων, που είχαμε προσκαλέσει.
Δυο χρόνια μετά, τον Σεπτέμβριο του 2013 ο Δημήτριος Χάλαρης απεβίωσε.
Με το παρόν θέλω να πιστεύω ότι προσθέτω ένα ελάχιστο ψήγμα στο πόνημα του Δ. Χάλαρη και το αφιερώνω στη μνήμη του.
Περισσότερα γι΄ αυτό μπορείτε να δείτε στα:
- www.syrostoday.gr/News/2943-Ena-vivlio-gennithike-apo-to-syllogo-Boreioelladiton-Syroy.aspx
- www.alexpolisonline.com/2011/01/blog-post_7281.html
- www.alexpolisonline.com/2017/03/blog-post_80.html
Ουρανία Πανταζίδου
Υποπλοίαρχος Π.Ν. ε.α.
[post_ads]
ΣΧΟΛΙΑ