Εισήγηση του Μενέλαου Μαλτέζου με θέμα "Από τη διάγνωση στη στρατηγική: Τι χρειάζεται σήμερα η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη".
3η Ενότητα: «Σχέδιο και Πολιτική στην ΑΜΘ: Από τα Δεδομένα στην Πράξη»
Από τη διάγνωση στη στρατηγική
Τι χρειάζεται σήμερα η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη
Τι χρειάζεται σήμερα η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη
Κυρίες και κύριοι,
θα ήθελα καταρχάς να ευχαριστήσω το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, το Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, τους διοργανωτές της σημερινής ημερίδας και όλους τους συμμετέχοντες για αυτή τη σημαντική πρωτοβουλία.
Γιατί η σημερινή συζήτηση δεν αφορά μόνο μια ακόμη περιφερειακή εκδήλωση.
Αφορά το ερώτημα αν η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη μπορεί επιτέλους να αποκτήσει ένα συνεκτικό σχέδιο βιώσιμης ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και δημογραφικής αντοχής.
Και επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με τέσσερις χρονολογίες.
Το 1992, η Διακομματική Επιτροπή της Βουλής για τις Ακριτικές Περιοχές καταθέτει ομόφωνο πόρισμα για τη Θράκη.
Το 1994, η Ακαδημία Αθηνών δημοσιεύει τη μεγάλη μελέτη «Η Ανάπτυξη της Θράκης - Προκλήσεις και Προοπτικές». Μια ολοκληρωμένη προσπάθεια καταγραφής των προβλημάτων, αλλά και των δυνατοτήτων της περιοχής.
Το 2020, η Ολομέλεια της Βουλής αποφάσισε ομόφωνα τη σύσταση νέας Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για την ανάπτυξη της Θράκης.
Η διαδικασία είχε σημασία. Συγκρότησε συζήτηση, εμπειρογνωμοσύνη και πολιτικό υλικό. Όμως το τελικό αποτέλεσμα δεν αποτέλεσε κοινό εθνικό σχέδιο. Η έκθεση που ψηφίστηκε το 2022 εγκρίθηκε μόνο από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ τα κόμματα κατέθεσαν διαφορετικές προσεγγίσεις και επιμέρους θέσεις.
Και κυρίως, δεν ακολούθησε δεσμευτικός μηχανισμός εφαρμογής, παρακολούθησης και λογοδοσίας.
Έτσι, μια διαδικασία που θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία μακρόπνοης στρατηγικής για τη Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία - Θράκη, έμεινε σε μεγάλο βαθμό πολιτικά ανεκπλήρωτη.
Και φτάνουμε στο σήμερα. Στο 2026.
Και το ερώτημα παραμένει επίμονα μπροστά μας:
Τι από όσα διαπιστώθηκαν πριν από τριάντα και πλέον χρόνια δεν ισχύει σήμερα;
Η απάντηση, δυστυχώς, είναι σκληρή.
Σχεδόν τίποτα δεν έχει πάψει να ισχύει.
Οι διαγνώσεις παραμένουν.
Οι ανισότητες παραμένουν.
Οι αναπτυξιακές αποκλίσεις παραμένουν.
Και αυτό που εξακολουθεί να λείπει είναι ο σταθερός σχεδιασμός, ο συντονισμός και η πολιτική συνέχεια που απαιτεί μια τόσο κρίσιμη περιοχή για τη χώρα.
Σήμερα η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη παραμένει στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ με όρους αγοραστικής δύναμης.
Η περιοχή χάνει πληθυσμό.
Χάνει νέους ανθρώπους.
Χάνει επιστημονικό και παραγωγικό δυναμικό.
Την ίδια στιγμή, συγκεντρώνει τεράστια γεωπολιτική, ενεργειακή και στρατηγική σημασία.
Η Αλεξανδρούπολη, οι αγωγοί, το FSRU, οι ενεργειακές υποδομές, οι οδικοί και σιδηροδρομικοί άξονες και η γεωγραφική θέση της Περιφέρειας φέρνουν την ΑΜΘ στο επίκεντρο μεγάλων εξελίξεων.
Το ερώτημα όμως είναι απλό:
Μεταφράζεται αυτή η στρατηγική σημασία σε καλύτερη ζωή για τους ανθρώπους της περιοχής;
Πρόσφατα, ο αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος Απόστολος Τζιτζικώστας ανακοίνωσε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 1,7 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον φράχτη και τα συστήματα επιτήρησης στον Έβρο.
Την ίδια στιγμή, για τον σιδηροδρομικό άξονα Αλεξανδρούπολη - Πύθιο προβλέπονται περίπου 277 εκατομμύρια ευρώ – χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο ουσιαστικής σύνδεσης της περιοχής με τη Θεσσαλονίκη και τον εθνικό κορμό.
Η αναλογία είναι αποκαλυπτική πολιτικών προτεραιοτήτων.
Πολύ μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στη γεωπολιτική και στρατιωτική διάσταση της περιοχής παρά στην παραγωγική, κοινωνική και αναπτυξιακή της ανασυγκρότηση.
Το ίδιο αποτυπώνεται και στην περίπτωση του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης.
Μια υποδομή που θα μπορούσε να λειτουργεί πρωτίστως ως εμπορικός, διαμετακομιστικός και αναπτυξιακός κόμβος για την Περιφέρεια, μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε υποδομή στρατιωτικής και γεωπολιτικής χρήσης για την εξυπηρέτηση ευρύτερων στρατηγικών συμφερόντων.
Και το κρίσιμο ερώτημα παραμένει:
Πόσο από αυτή τη στρατηγική αξιοποίηση επιστρέφει πραγματικά ως όφελος στις τοπικές κοινωνίες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης;
Γιατί σήμερα υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση.
Η Θράκη αξιοποιείται γεωπολιτικά, αλλά δεν αναπτύσσεται αντίστοιχα παραγωγικά.
Και αυτό φαίνεται παντού.
Στην ενέργεια, όπου η περιοχή σηκώνει μεγάλο βάρος χωρίς ανάλογη ανταποδοτικότητα.
Στην ΑΜΘ λειτουργεί ήδη ένα FSRU, ενώ προωθείται και δεύτερο προς αδειοδότηση, μαζί με μεγάλες ενεργειακές εγκαταστάσεις και θερμοηλεκτρικές μονάδες φυσικού αερίου.
Όμως η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής, για τις επιπτώσεις στην αλιεία, στη γεωργική γη, στο περιβάλλον και στη συνολική φυσιογνωμία της περιοχής παραμένει ελλιπής.
Στις μεταφορές, όπου η Εγνατία λειτουργεί κυρίως ως διάδρομος διέλευσης και όχι ως εργαλείο ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης.
Μάλιστα, η ιδιωτικοποίηση της Εγνατίας συνοδεύεται πλέον από αυξήσεις διοδίων που επιβαρύνουν κατοίκους, εργαζόμενους και επιχειρήσεις της Περιφέρειας.
Έτσι, ένας δρόμος που παρουσιάστηκε ως αναπτυξιακή υποδομή για τη Βόρεια Ελλάδα μετατρέπεται σταδιακά σε πρόσθετο κόστος για τις τοπικές κοινωνίες.
Στον σιδηρόδρομο, όπου η σύνδεση της Αλεξανδρούπολης με τη Θεσσαλονίκη παραμένει προβληματική και υποβαθμισμένη.
Στο δημογραφικό, που εξελίσσεται σε υπαρξιακό πρόβλημα για ολόκληρη την Περιφέρεια.
Και βεβαίως στο ζήτημα του συντονισμού.
Γιατί η μεγάλη θεσμική απουσία παραμένει ακριβώς αυτή.
Η μελέτη της Ακαδημίας Αθηνών ήδη από το 1994 πρότεινε μια Συντονιστική Αρχή για τη Θράκη.
Δεν έγινε ποτέ.
Σήμερα έχουμε τέσσερα επίπεδα διοίκησης:
την Κεντρική Κυβέρνηση,
την Αποκεντρωμένη Διοίκηση,
την αιρετή Περιφέρεια,
και τους Δήμους.
Η Περιφέρεια ΑΜΘ έχει έξι Περιφερειακές Ενότητες - Δράμας, Καβάλας, Θάσου, Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου.
Όμως το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των διοικητικών επιπέδων.
Το πρόβλημα είναι ότι λειτουργούν πολλές φορές με αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες, χωρίς σαφή ευθύνη, χωρίς σταθερή λογοδοσία και χωρίς συνέχεια στον χρόνο.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία του προβλήματος.
Δεν λείπουν οι μελέτες.
Δεν λείπουν τα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Δεν λείπουν οι διαπιστώσεις.
Αυτό που λείπει είναι ένα σταθερό, συνεκτικό και μακροπρόθεσμο σχέδιο για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
Ένα σχέδιο που να συνδέει:
την παραγωγή με την καινοτομία,
το πανεπιστήμιο με την οικονομία,
την ενέργεια με την τοπική ανάπτυξη,
τις υποδομές με την κοινωνική συνοχή,
και τη γεωπολιτική σημασία με πραγματικό όφελος για τους κατοίκους της περιοχής.
Γιατί τελικά η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο με επενδύσεις και δείκτες.
Μετριέται με το αν οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν και να παραμείνουν στον τόπο τους με αξιοπρέπεια και προοπτική.
Η ΑΜΘ έχει επίσης μια ιδιαίτερη κοινωνική και ιστορική σύνθεση.
Χριστιανοί και μουσουλμάνοι πολίτες ζουν μαζί εδώ και αιώνες, με διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες και άνισες συχνά αφετηρίες στην εκπαίδευση, την εργασία και τη συμμετοχή στην οικονομία.
Αυτές οι ανισότητες δεν είναι πολιτισμικό χαρακτηριστικό.
Είναι αποτέλεσμα πολιτικών και κρατικών ελλειμμάτων δεκαετιών.
Και το κρίσιμο είναι ότι μια περιοχή που αφήνει σημαντικό μέρος του πληθυσμού της σε συνθήκες μειωμένων δυνατοτήτων συμμετοχής, χάνει παραγωγικό και κοινωνικό δυναμικό που δεν ανακτά ποτέ.
Άρα η κοινωνική συνοχή δεν είναι αφηρημένη έννοια.
Είναι όρος ανάπτυξης, δημοκρατικής σταθερότητας και περιφερειακής ανθεκτικότητας.
Η συμπερίληψη δεν είναι ιδεολογική χειρονομία.
Είναι οικονομική και κοινωνική αναγκαιότητα.
Και αυτό σημαίνει καθολική εκπαίδευση με αποτελέσματα, ισονομία στη δημόσια διοίκηση, πρόσβαση στη χρηματοδότηση και πολιτική που να απευθύνεται σε ολόκληρη την κοινωνία της Θράκης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη διάσταση του προβλήματος.
Τα τελευταία χρόνια κυριάρχησε ένα μοντέλο ανάπτυξης που αντιμετωπίζει την Περιφέρεια κυρίως ως χώρο διέλευσης, εκμετάλλευσης υποδομών και γεωπολιτικής χρήσης – όχι ως ζωντανό κοινωνικό και παραγωγικό χώρο.
Η Εγνατία Οδός, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και κρίσιμες δημόσιες υποδομές εκχωρούνται ή λειτουργούν όλο και περισσότερο με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, χωρίς ουσιαστική αναπτυξιακή ανταποδοτικότητα για τις τοπικές κοινωνίες.
Την ίδια στιγμή, το κράτος αποσύρεται σταδιακά από την ενδοχώρα της Περιφέρειας.
Αποδυναμώνονται δημόσιες υπηρεσίες.
Συρρικνώνονται σχολεία, ιατρεία, υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και διοικητικές δομές σε χωριά και ακριτικές περιοχές.
Και έτσι δημιουργείται ένα διαρκές σπιράλ αποψίλωσης της υπαίθρου.
Όσο μειώνονται οι υπηρεσίες, μειώνεται ο πληθυσμός.
Και όσο μειώνεται ο πληθυσμός, ακολουθεί νέα υποβάθμιση υπηρεσιών, νέος μαρασμός, νέα εγκατάλειψη.
Έτσι ολόκληρες περιοχές οδηγούνται σταδιακά σε δημογραφική και παραγωγική εξάντληση.
Αυτό δεν είναι μόνο κοινωνικό πρόβλημα.
Είναι πρόβλημα αναπτυξιακό, δημογραφικό και τελικά εθνικό.
Γιατί η πραγματική ανθεκτικότητα μιας ακριτικής περιφέρειας δεν εξαρτάται μόνο από στρατιωτικές ή γεωπολιτικές υποδομές.
Εξαρτάται από το αν υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να μείνουν, να εργαστούν, να δημιουργήσουν οικογένεια και να αισθανθούν ότι έχουν μέλλον στον τόπο τους.
Κυρίες και κύριοι,
η Ανατολική Μακεδονία - Θράκη χρειάζεται ανάπτυξη βιώσιμη.
Ανάπτυξη που να στηρίζεται στην αγροδιατροφή, στη μεταποίηση, στη γνώση και στην αξιοποίηση των πραγματικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της περιοχής.
Δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή αγροτική και παραγωγική στρατηγική χωρίς μεγάλα αρδευτικά έργα και σύγχρονα δίκτυα διαχείρισης υδάτων.
Ο Έβρος, ο Νέστος, ο Άρδας και συνολικά ο υδάτινος πλούτος της περιοχής πρέπει να αντιμετωπιστούν ως στρατηγικός αναπτυξιακός πόρος για τη γεωργία, την παραγωγή και τη δημογραφική αντοχή της υπαίθρου.
Η αγροτική γη της ΑΜΘ είναι στρατηγικός πόρος. Δεν μπορεί να υποβαθμίζεται, να κατακερματίζεται ή να αλλάζει χρήση χωρίς σχέδιο και χωρίς όρια.
Την ίδια στιγμή, χρειάζεται να ειπωθεί καθαρά κάτι ακόμη.
Οι εξορύξεις χρυσού είναι ασύμβατες με ένα μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης για την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.
Δεν μπορείς να μιλάς ταυτόχρονα για αγροδιατροφή υψηλής ποιότητας, για βιώσιμο τουρισμό, για προστασία φυσικών πόρων και για εξορυκτικές δραστηριότητες υψηλής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.
Η περιοχή δεν χρειάζεται ανάπτυξη που εξάγει πλούτο και αφήνει πίσω περιβαλλοντικό κόστος.
Χρειάζεται ανάπτυξη που να μένει στον τόπο και στους ανθρώπους του.
Το ίδιο ισχύει και για την ενέργεια.
Καμία νέα ενεργειακή εγκατάσταση χωρίς μελέτη φέρουσας ικανότητας, χωρίς προστασία γης υψηλής παραγωγικότητας και χωρίς ουσιαστικά ανταποδοτικά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες.
Η βιωσιμότητα δεν είναι πολυτέλεια.
Είναι προϋπόθεση ανάπτυξης.
Γι’ αυτό η Ανατολική Μακεδονία - Θράκη χρειάζεται σήμερα τρία πράγματα.
Πρώτον, πόρους στοχευμένους, με λογοδοσία και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Δεύτερον, δομές συντονισμού. Μια πραγματική Συντονιστική Αρχή, όχι ακόμη μία επιτροπή. Έναν μηχανισμό που θα συνδέει Υπουργεία, Περιφέρεια, Δήμους, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, παραγωγικούς φορείς και κοινωνία.
Και τρίτον, πολιτικό υποκείμενο.
Μια προοδευτική κατεύθυνση που θα βλέπει την ανάπτυξη όχι ως άθροισμα έργων, αλλά ως σχέδιο κοινωνικής συνοχής, παραγωγικής ανασυγκρότησης και δημογραφικής βιωσιμότητας.
Γιατί ανάπτυξη χωρίς κοινωνική συνοχή δεν είναι πραγματική ανάπτυξη.
Επενδύσεις που δεν μένουν στον τόπο δεν λύνουν το πρόβλημα.
Και η Θράκη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως αποθήκη ενέργειας ή γεωπολιτικό πέρασμα.
Είναι κοινωνία ανθρώπων.
Μιλώ ως κάποιος που ζει και εργάζεται στον Έβρο.
Βλέπω καθημερινά νέους που φεύγουν, επιχειρήσεις που δυσκολεύονται, χωριά που αδειάζουν.
Αλλά βλέπω και ανθρώπους που θέλουν να μείνουν.
Που θέλουν να επενδύσουν.
Να δημιουργήσουν.
Να παράγουν.
Να αισθανθούν ότι ο τόπος τους έχει μέλλον.
Και αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα.
Να περάσουμε επιτέλους από τη διάγνωση στη στρατηγική.
Και από τη στρατηγική στην πράξη.
Σας ευχαριστώ.
Μενέλαος Μαλτέζος
Οικονομολόγος
πρώην Βουλευτής Έβρου
[post_ads]
ΣΧΟΛΙΑ