Σαμοθράκη: Το μωσαϊκό των υδάτων

Καταρράκτες, πηγές, ποτάμια, ρυάκια, αμμουδερές και βοτσαλωτές παραλίες, ορμητικοί χείμαρροι και… ένα πέπλο μυστηρίου, που καλύπτει το νησί από την αρχαιότητα, καθιστούν τη μακρινή Σαμοθράκη μυστηριωδώς… μοναδική.

Κρύβει ξεχωριστούς άσους στο μανίκι της. Ένας από τους πολλούς; Η λεγόμενη πρώτη βάθρα. Εκεί όπου ο ορμητικός καταρράκτης ανανεώνει ακατάπαυστα τα ύδατά της, τα πλατανόφυλλα πλέουν αθόρυβα στην επιφάνειά της και οι δροσερές σκιές των κορμών καλύπτουν τους απόκρημνους βράχους της, ενώ βατράχια τσαλαβουτούν κάθε τόσο στο βυθό της. Και είναι η πρώτη από τις αμέτρητες δροσερές «κολυμβήθρες» ή «φυσικές πισίνες», τις πασίγνωστες βάθρες, στο ξακουστό φαράγγι του Φονιά στη Σαμοθράκη...»

Είναι εκεί όπου τα κρυστάλλινα και πρασινογάλανα κελαρυστά νερά του περίφημου χειμάρρου σμιλεύουν αενάως βότσαλα, βράχια και πέτρες. Και δημιουργούν μια σαγηνευτική ακολουθία από ποικιλόμορφες βάθρες. Οι τελευταίες αποτελούν ψηφίδες ενός υδάτινου μωσαϊκού από καταρράκτες, πηγές, ποτάμια, ρυάκια, αμμουδερές και βοτσαλωτές παραλίες, ορμητικούς χειμάρρους. Αυτό είναι σήμερα και το κρυφό χαρτί της Σαμοθράκης: το ατελείωτο «ψηφιδωτό» των υδάτων της.

Από την Καμαριώτισσα στη Χώρα

Από το πλοίο δεσπόζει από μακριά ο συμπαγής ορεινός της όγκος. Η Σαμοθράκη, που «πλέει» στο Θρακικό πέλαγος, ανάμεσα σε Ίμβρο και Λήμνο, στα βορειοανατολικά του Αιγαίου, είναι το μοναδικό νησί του νομού Εβρου ακριβώς απέναντι από την Αλεξανδρούπολη (σε απόσταση 24 ναυτικών μιλίων). Όσο ξερή και άνυδρη κι αν φαίνεται από μακριά, τόσο δροσερή και καταπράσινη αποκαλύπτεται στη συνέχεια. Το βουνό της -το πελώριο Σάος- αγγίζει τα 1.611 μέτρα ύψος και μετά τις κορυφές της Κρήτης και της Εύβοιας είναι το ψηλότερο του Αιγαίου. Όχι τυχαία, σύμφωνα με τον Όμηρο, ο Ποσειδώνας από αυτό το σημείο της Γης παρακολουθούσε «καρέ-καρέ» την εξέλιξη του Τρωικού πολέμου.

Ο «σφυγμός» του νησιού γίνεται αισθητός από την αποβίβαση στο λιμάνι της Καμαριώτισσας. Eικόνα άγονης ακριτικής γραμμής. Εμπορεύματα ξεφορτώνονται με βιασύνη από το πλοίο, χαρτοκιβώτια με τον ημερήσιο Τύπο ξετυλίγονται στο ψιλικατζίδικο, τουρίστες χαζεύουν ταξιδιωτικούς χάρτες και ανυπόμονοι επισκέπτες σπεύδουν να νοικιάσουν όχημα, αφού χωρίς μεταφορικό μέσο οι μετακινήσεις είναι αδύνατες. Παράλληλα, στο λιμάνι αποβιβάζονται λάτρεις της φύσης, του trekking, της ορειβασίας, του κάμπινγκ, αλλά και το κομμάτι της νεολαίας που δεν αναζητεί τους ρυθμούς κλασικών προορισμών. Τα μηχανάκια πατούν γκάζι για τους πρόποδες και τις βάθρες. Η Καμαριώτισσα -λιμάνι και εμπορικό κέντρο- είναι η οδική αφετηρία για τους οικισμούς, τις παραλίες και τους καταρράκτες.

Η Χώρα απέχει έξι χιλιόμετρα από το λιμάνι και μια ταμπέλα προτρέπει την αποφυγή χρήσης οχημάτων εντός της. Την κοσμούν πλακόστρωτες πλατείες, περιποιημένα καταστήματα, απόκρυφα καλντερίμια και επιβλητικά απομεινάρια από τα τείχη του μεσαιωνικού κάστρου. Το τελευταίο είναι τεκμήριο της κυριαρχίας της γενοβέζικης οικογένειας των Γατελούζων, που κυριάρχησαν από το 1430 επί 25 χρόνια και οχύρωσαν το νησί. Τα δίπατα σπίτια εντυπωσιάζουν. Ιδίως τα εκλεκτά δείγματα των «αϊτσένιων» οικιών, δηλαδή αυτών με την επίπεδη χωματοσκέπαστη στέγη. Ο ιδιότυπος αυτός αρχιτεκτονικός ρυθμός της Σαμοθράκης επικράτησε μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα και την «επέλαση» του κεραμιδιού. Μεταξύ των κτιρίων, και το ιστορικό καφενείο της Χώρας, ένα εγκαταλελειμμένο κτίσμα του 1865 που απειλείται με κατάρρευση.

Η Χώρα, κτισμένη αμφιθεατρικά, αθέατη από τη θάλασσα, ανάμεσα σε πλαγιές και σε ύψος 300 μέτρων, έλαβε οριστικό χαρακτήρα μετά την οριστική υποταγή του νησιού στους Οθωμανούς το 1479, όταν οι κάτοικοι αποτραβήχτηκαν στο εσωτερικό λόγω του φόβου των πειρατών. Η Χώρα το βράδυ δίνει την αίσθηση πως αναπνέει από την αύρα της θάλασσας, καθώς ο κόσμος γεμίζει τα μεζεδοπωλεία και τα πανέμορφα μπαράκια σε ισόγεια και διώροφες ταράτσες. Σαν ένα γοητευτικό πέπλο μυστηρίου να τυλίγει απαλά το νησί. Φυσικά, ο μυστηριακός χαρακτήρας έχει βαθιές ρίζες.

Καβείρια και άλλα μυστήρια

Η Παλαιόπολη είναι ένας από τους ωραιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας και το Ιερό της, το Ιερό των Μεγάλων Θεών, στα βόρεια του νησιού (6,5 χλμ. από την Καμαριώτισσα), υπήρξε πολυδύναμο μυστηριακό κέντρο που ακτινοβόλησε στη διάρκεια της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου. Οι ρίζες του ανάγονται στον 7ο αιώνα π.Χ. Η βόλτα στο Ιερό προκαλεί δέος, αφού εδώ διαδραματίζονταν ιεροτελεστίες και μυστήρια, τα Μυστήρια των Μεγάλων Θεών, γνωστά ως Καβείρια Μυστήρια. Η απήχηση ήταν τέτοια που η Σαμοθράκη ονομάστηκε «Δήλος του βόρειου Αιγαίου». Η μύηση γινόταν νύχτα, με το φως από μεγάλες δάδες και λύχνους, και όσο για την ειδοποιό διαφορά με τα Ελευσίνια Μυστήρια, η μύηση στα Καβείρια ήταν ανεξάρτητη από κοινωνική τάξη, ηλικία και εθνική προέλευση.

Στο Ιερό γνωρίστηκε ο βασιλιάς Φίλιππος Β' της Μακεδονίας με την Ολυμπιάδα, μητέρα του Αλέξανδρου, και εντοπίστηκε το 1863 η θρυλική Nίκη της Σαμοθράκης από τον Γάλλο αρχαιολόγο M. Champoiseau, ο οποίος «φρόντισε» για τη «μετακόμισή» της στο μακρινό Λούβρο. Σήμερα, οι επισκέπτες βαδίζουν στο πρόπυλο του Πτολεμαίου Bάτου Φιλαδέλφου (285 π.X.), περιηγούνται το Aρσινόειο (μοναδική κυκλική οικοδομή του 500 π.X., κτίσμα της βασίλισσας Αρσινόης), το ανάκτορο, την ιερή κατοικία, το τέμενος, το ιερό, τη Στοά και την Kρήνη, και παρατηρούν στο μουσείο το γύψινο εκμαγείο -και όχι το πρωτότυπο- της φτερωτής Νίκης, ανάμεσα σε άλλα σημαντικά ευρήματα από ανασκαφές.

Στην κόψη του γκρεμού

Η Παναγία Κρημνιώτισσα είναι μόνο μία από τις 999 εκκλησίες που, σύμφωνα με την παράδοση, διαθέτει το νησί. Ακολουθώντας την ταμπέλα, αριστερά από το δρόμο, για την παραλία Παχιά Αμμο και μετά από ένα τέταρτο αργής και προσεκτικής οδήγησης σε ανηφορικό και περιστρεφόμενο χωματόδρομο (σ.σ. ο γκρεμός καραδοκεί πάντα δίπλα), αποκαλύπτεται ένα απόκρημνο λευκό εκκλησάκι ενσωματωμένο ακριβώς στην κόψη μιας κορυφής. Το περιφραγμένο της προαύλιο διαθέτει ξύλινα παγκάκια, όμορφες γλάστρες και «πιάτο» όλο το Νότο του νησιού. Ενδείκνυται η επίσκεψη την ώρα της δύσης και κατόπιν η επίσκεψη σε μια άλλη εκκλησία, τον Προφήτη Ηλία, στον μικρό οικισμό του οποίου στοιχίζονται οι ταβέρνες με την περίφημη τοπική σπεσιαλιτέ, δηλαδή το κατσίκι στη σούβλα.

Προσοχή, Φονιάς!

Τα Θέρμα είναι ο πόλος έλξης της νεολαίας. Μέσα από φουντωτές ορτανσίες, πυκνές καστανιές, κουμαριές και μυρτιές «ξεφυτρώνουν» το μοναδικό δρυοδάσος Μαρτίνη, οι ιαματικές πηγές και το υδροθεραπευτήριο με τους ατομικούς ή ομαδικούς λουτήρες στην είσοδο του οικισμού. Οι ορειβάτες ξεκινούν βάθρα-βάθρα, για να βρεθούν σε τέσσερις ώρες στην ψηλότερη κορυφή. Από το Φεγγάρι, όπως αποκαλείται το ψηλότερο σημείο που αιωρείται μεταξύ ουρανού και θάλασσας, κατηφορίζουν 12 ποτάμια, δημιουργώντας ισάριθμα μεγάλα φαράγγια και εκατοντάδες βάθρες και ρέματα. Τα μεγάλα και σπάνια για νησί πλατανοδάση, οι ελιές, οι καστανιές, τα σφενδάμια συνθέτουν μια οργιαστική χλωρίδα. Το μονοπάτι από τα Θερμά «βγάζει» σε είκοσι λεπτά στην πρώτη βάθρα του πιο διάσημου καταρράκτη, που κατά την παράδοση το χειμώνα παρέσερνε στο πέρασμά του με την ορμή και το θυμό του τα ζωντανά του νησιού. Εξ ου και το όνομά του.

«Προσοχή! Φαράγγι Φονιάς», προειδοποιεί η πινακίδα. Ο χείμαρρος κρύβεται πίσω από απόκρημνους βράχους, όπως προϊδεάζει και ο ήχος των τρεχούμενων και γάργαρων νερών του. Οι θησαυροί της Σαμοθράκης ξεδιπλώνονται αργά. Οι επισκέπτες βουτούν στα ύδατά του για να μπορούν να τον δουν. Μερικοί λιάζονται στις λείες πέτρες, οι πιο τολμηροί παίρνουν το δρόμο για τον μεγαλύτερο καταρράκτη του νησιού, την Κλείδωση, ενώ άλλοι αρκούνται στη δροσιά της δεύτερης βάθρας. Όλες οι γαλάζιες και πράσινες «γωνιές» της Σαμοθράκης δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό. Γι' αυτό και λένε πως, αν κανείς επισκεφτεί μία φορά τη Σαμοθράκη, θα κλείσει εισιτήριο και την επόμενη χρονιά.

Πως πάμε

Η Σαμοθράκη είναι ένα «αποκλεισμένο» νησί. Πλέον συνδέεται ακτοπλοϊκά μόνο με την Αλεξανδρούπολη. Δεν υπάρχει αεροδρόμιο και οι ακτοπλοϊκές συνδέσεις με Καβάλα και Λαύριο έχουν καταργηθεί. Τα λιμάνια Αλεξανδρούπολης και Σαμοθράκης συνδέονται καθημερινά μόνο μία φορά, ενώ από 25/7 υπάρχει και δεύτερο δρομολόγιο την ημέρα. Η απλή μετάβαση από Αλεξανδρούπολη διαρκεί δύο ώρες και κάτι, στοιχίζει 14,50 ευρώ, ενώ η μεταφορά αυτοκινήτου 58 ευρώ (Λιμεναρχείο Σαμοθράκης, Τηλ. 25510-41305, πρακτορείο ΣΑΟΣ Ferries, Τηλ. 25510-38503).
Ο γρηγορότερος τρόπος μετάβασης είναι αεροπορικώς μέχρι την Αλεξανδρούπολη.

Φαγητό

Τίποτε δεν είναι τυχαίο. Λέγεται πως ο Λούκουλλος στα γεύματά του είχε μυζήθρα Σαμοθράκης! Επιβάλλεται επίσκεψη στον Προφήτη Ηλία για το κατσίκι στη σούβλα. Οι τέσσερις ταβέρνες που σερβίρουν τη Νο 1 τοπική σπεσιαλιτέ είναι ιδίου διαμετρήματος. Σημειώνουμε, επίσης, το «Εξοχικό του Σωτήρος» (Χώρα, στο δρόμο για Αλώνια) για το κατσίκι στη λαδόκολλα με τις χαρακτηριστικές πατάτες που τηγανίζονται στα κάρβουνα και σε τεράστια ταψιά, ενώ στα Θερμά, πλάι στη Γριά Βάθρα, οι καταπληκτικές ταβέρνες μέσα στις φυλλωσιές από πλατανόδεντρα σερβίρουν κορυφαία μαγειρευτά (λαδερά, κατσίκι μαγειρευτό, κιμάδες, κολοκυθολούλουδα), αλλά και σαμοθρακιώτικα σαλιγκάρια. Στο δε Λάκκωμα, είναι εξαιρετική η ψαροταβέρνα «Ακρογιάλι».

Παραλίες

Αν και το «ατού» του νησιού είναι οι βάθρες, ξεχωρίζουν οι παραλίες Παχιά Άμμος (πανέμορφη αμμουδερή παραλία στο νότιο τμήμα του νησιού και ευτυχώς οργανωμένη μόνο κατά το ήμισυ) και οι Κήποι (ψιλό βότσαλο, καθαρά νερά, μη οργανωμένη, επίσης πανέμορφη παραλία στο βορεινό τμήμα).

Μουσεία

Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαιόπολης και Αρχαιολογικός χώρος Ιερού των Μεγάλων Θεών (Τηλ. 25510-41474. Ώρες λειτουργίας: καθημερινά 8.30 - 15.00 - τις Δευτέρες το μουσείο παραμένει κλειστό. Είσοδος: 3 ευρώ το κανονικό εισιτήριο και 2 ευρώ το μειωμένο). Στο μουσείο ξεχωρίζει το αντίγραφο της Φτερωτής Νίκης της Σαμοθράκης και τα ευρήματα από τις ανασκαφές, ενώ η περιήγηση στο Ιερό θυμίζει δελφικό τοπίο.
Λαογραφικό Μουσείο Σαμοθράκης (Χώρα, Τηλ. 25510-41227).

Δραστηριότητες

Ορειβασία: Ο δραστήριος Ορειβατικός Σύλλογος Φεγγάρι (Τ/6979-008.451) πραγματοποιεί εκδρομές ανά τακτά χρονικά διαστήματα καθ' όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Μάλιστα, τον Αύγουστο -στην πανσέληνο, φυσικά- διοργανώνει την ετήσια καθιερωμένη ανάβαση στην κορυφή με διανυκτέρευση! Επισημαίνεται και το ωραίο καταφύγιο του συλλόγου στο Κουφούκλιο (970 μ.). Προσοχή! Η ανάβαση από τα Θέρμα στο Φεγγάρι διαρκεί 4,5 ώρες και ο Ορειβατικός Σύλλογος μας προειδοποιεί: Το Σάος έχει σαθρά εδάφη, απότομα φαράγγια, σε μεγάλο μέρος ανύπαρκτα μονοπάτια και ελλιπή σήμανση. Γι' αυτό, χωρίς συνοδό και πάντα με ιδιαίτερη προσοχή συνιστώνται μόνο τα σηματοδοτημένα μονοπάτια (όπως Θερμά - Κλείδωση και Βαράδες - Καρυά).

Καταδύσεις: Καταδυτικό Κέντρο Σαμοθράκης (Τηλ. 25510-41830, www.scubagr.com). Για έμπειρους δύτες και μη, εξοικειωμένο με καταδύσεις κοινό και για «βουτιές» στο Κατή, στο Βάτο, στη Λαδόξερα, αλλά και στα συντρίμμια ναυαγίου του 1950 ρουμανικής κατασκευής πλοίου στο Καρκάνι.

Αγορές

Από την Καμαριώτισσα και τη Χώρα μπορεί κανείς να προμηθευτεί γλυκό κουταλιού πράουστο, λάδι, ελιές, ζυμαρικά φλομάρια, γλυκό ταψιού χασλαμά, το περίφημο πικάντικο κασκαβάλι (κεφαλοτύρι με ωρίμαση 8 μηνών), ρίγανη, θεραπευτικές κεραλοιφές και πομάδες από βιολογικά βότανα, μελισσοκέρι και, τέλος, σταρένιο παξιμάδι από τον παραδοσιακό φούρνο της Χώρας.

Κείμενο: Λεωνίδας Ντιλσιζιάν
Φωτογραφίες: Δέσποινα Σκλάβου
Πηγή: Εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...